Vasiyetname bulunan terekelerde uyuşmazlık genellikle iki eksende yürür: vasiyetnamenin geçerliliği ve saklı payların korunması. TMK bu iki meseleyi ayrı düzenler; HMK ise dava türü ve ispat kurallarını belirler. Aşağıda vasiyetnamenin açılmasından paylaşıma kadar olan sürecin adımları ve zaman baskısı yaratan noktalar ele alınmıştır.
Vasiyetnamenin Açılması Bir Dava Değildir
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp okunması ve ilgililere tebliğ edilmesi, çekişmesiz bir işlemdir. Bu aşamada mahkeme vasiyetin geçerliliğini tartışmaz. Mirasçıların sık düştüğü yanılgı, açılma işlemine katıldıkları için haklarını korumuş sayılacaklarını düşünmeleridir. Oysa itiraz hakları, kendilerine yapılan tebliğle birlikte işlemeye başlar. Bu nedenle tebliğ tarihini gösteren belge özenle saklanmalıdır.
İptal ile Tenkis Ayrımı
- İptal davası: vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırı olması, mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, yanılma, aldatma, korkutma ya da zorlama altında düzenlenmiş olması veya içeriğinin hukuka ve ahlaka aykırı olması hâllerinde gündeme gelir. Hak düşürücü sürelere tabidir.
- Tenkis davası: vasiyetname geçerli olsa bile saklı paylı mirasçının payı zedelenmişse, tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesi istenir.
Bu iki dava birbirinin alternatifi olarak, kademeli biçimde ileri sürülebilir. Yalnızca iptal talebiyle yetinildiğinde ve iptal reddedildiğinde, tenkis için süre geçmiş olabilir. Kademeli talep kurma bu nedenle bir usul tercihi değil, hak koruma yöntemidir.
Delil Eksikliği: Ehliyet Tartışmasının Kaynakları
Tasarruf ehliyetine ilişkin iddialar tanık beyanıyla değil, öncelikle kayıtla ispatlanır. Toplanması gerekenler şunlardır: vasiyetname tarihine yakın dönemdeki hastane ve poliklinik kayıtları, reçete geçmişi, varsa vesayet veya kısıtlılık dosyaları, huzurevi veya bakım kuruluşu kayıtları, aynı dönemde yapılmış diğer hukuki işlemler (tapu devirleri, banka işlemleri, vekâletnameler). El yazılı vasiyetnamelerde ise tarih, imza ve metnin bizzat mirasbırakan tarafından yazılıp yazılmadığı incelemeye konu olur; bu yüzden karşılaştırmaya elverişli eski el yazısı örnekleri baştan toplanmalıdır.
Paylaşım Aşamasına Geçiş
- Terekenin kapsamını çıkarın: tapu, araç, banka, şirket payı ve borç kayıtları ayrı ayrı istenmelidir.
- Mirasçılık belgesi alın; vasiyetname varsa belgenin içeriğinin bununla uyumlu olmasına dikkat edin.
- Terekede kaybolma riski varsa terekenin korunmasına yönelik önlem talep edin.
- Anlaşma sağlanabiliyorsa paylaşma sözleşmesini yazılı yapın; taşınmaz devirleri bakımından şekil şartını atlamayın.
- Anlaşma yoksa ortaklığın giderilmesi yoluna gidin.
Mirasın Reddi Penceresi
Terekenin borca batık olması ihtimali varsa, ret süresinin kısa ve kesin olduğu unutulmamalıdır. Mirasçı sıfatıyla tereke malları üzerinde tasarrufta bulunmak, ret hakkının kaybına yol açabilir. Bu nedenle borç durumu netleşmeden tereke malvarlığına dokunulmaması yerinde olur.
Bu içerik yol gösterici bir özettir; vasiyetnamenin türü, mirasçıların sıfatı ve tereke yapısı sonucu değiştirir. Vasiyetname tebliğ edildiğinde, süreler işlemeye başladığı için gecikmeden bir miras hukuku avukatına danışmanız gerekir.