Mirasçılık belgesi, tereke üzerindeki hakların kapısını açan basit görünümlü ama sonuçları ağır bir belgedir. Yanlış düzenlenmiş bir veraset ilamı fark edilmeden yıllar geçtiğinde, itiraz hakkı teknik olarak devam etse bile bağlı taleplerin süresi dolmuş olabilir. Bu rehber Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ekseninde bu iki takvimin ilişkisini ele alır.
Belgeyi Nereden Alacaksınız
Mirasçılık belgesi kural olarak sulh hukuk mahkemesinden veya noterden istenebilir. Ancak mirasçılar arasında yabancı unsur bulunması, nüfus kayıtlarının mirasçılığı açıkça göstermemesi ya da soybağına ilişkin bir tartışma olması hâlinde noter bu belgeyi düzenleyemez; dosya mahkemeye taşınır. Başvuru merciinin yanlış seçilmesi, en sık görülen ve en kolay önlenen gecikme sebebidir.
Veraset İlamının İptali Neden Süreye Bağlı Değildir
Mirasçılık belgesi kesin hüküm oluşturmaz; aksini ispat eden her ilgili, belgenin iptalini ve yeniden düzenlenmesini isteyebilir. Bu yönüyle iptal talebi bir hak düşürücü süreye bağlı değildir. Sorun, iptal davası kazanıldığında geriye dönük olarak kullanılmak istenen hakların kendi sürelerinin çoktan tükenmiş olmasıdır.
Terekede Süreye Bağlı Talepler
- Mirasın reddi: mirasçılığın öğrenilmesinden itibaren üç aylık süre işler ve bu süre kaçırıldığında tereke borçlarıyla birlikte kabul edilmiş sayılır
- Tenkis: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde ölümden itibaren on yıllık üst sınır bulunur
- Miras sebebiyle istihkak: terekedeki malı elinde bulunduranın iyi niyetli olup olmamasına göre farklı süreler uygulanır
- Muris muvazaasına dayalı tapu iptali talebi zamanaşımına bağlı değildir ancak delil bakımından en zor kategoridir
İspat Tarafında Toplanacak Kayıtlar
Bu dosyalarda delil eksikliği çoğunlukla kurumsal kayıtların geç istenmesinden doğar. Nüfus kayıt örneği, tapu ve takyidat kayıtları, banka hesap hareketleri, murisin sağlığındaki devir işlemlerine ilişkin resmî senetler ve varsa sağlık kurulu raporları erken aşamada toplanmalıdır. Özellikle ehliyetsizlik iddiası ileri sürülecekse, tıbbi kayıtların işlem tarihiyle örtüşen dönemi kapsaması gerekir.
Adım Sıralamasını Bozmayın
Doğru sıra genellikle şudur: önce mirasçılık belgesinin doğruluğu denetlenir, ardından tereke tespiti istenir, sonra saklı pay ve devir işlemleri değerlendirilir. Bu sıra bozulup doğrudan bir devir işlemine yönelik dava açıldığında, mirasçılık sıfatı tartışmaya açık kaldığı için dosya baştan zayıflar.
Yukarıdaki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır. Ölüm tarihi, mirasçı sayısı ve terekenin içeriği süre hesabını tümüyle değiştirebileceğinden, hak kaybı doğmadan dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi yerinde olur.