Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçının payını aşıyorsa gündeme tenkis gelir. Ancak aynı olay örgüsü çoğu zaman birden fazla dava türüne elverişlidir ve yanlış dava türü seçimi, esasa hiç girilmeden zaman kaybedilmesine yol açar. Bu rehber, tenkis dosyasında tür seçimi, başvuru sırası ve delil eksikliği riskini ele alıyor.
Tenkis mi, Başka Bir Talep mi
Miras bırakanın gerçek iradesi mirasçıdan mal kaçırmaksa muvazaa temelli bir tapu iptal ve tescil talebi gündeme gelir; irade gerçekten bağışlama yönündeyse ve yalnızca saklı pay ihlal edilmişse tenkis uygundur. İki talep aynı anda terditli biçimde de kurulabilir. TMK hükümleri bakımından hangi yolun seçildiği ispat yükünü, davanın taraflarını ve talep edilecek tutarı doğrudan değiştirdiği için bu tercih dilekçe yazılmadan önce yapılmalıdır.
Terekenin Sayısal Resmini Çıkarmak
Tenkis hesabı soyut bir adalet tartışması değil, matematiksel bir işlemdir. Bunun için mirasın açıldığı andaki tereke mevcudu, borçlar ve sağlararası kazandırmalar ayrı ayrı listelenir. Taşınmazlar, banka hesapları, şirket payları, araç kayıtları ve alacaklar tek bir tabloda toplanmadan saklı payın ihlal edilip edilmediği gösterilemez. Değerlendirmede kazandırma tarihindeki durum ile miras bırakanın ölümü anındaki değer ayrımı da gözden kaçırılmamalıdır.
Süre Baskısı ve Öğrenme Anı
Tenkis talebi hak düşürücü süreye tabidir ve sürenin başlangıcı saklı payın ihlal edildiğinin öğrenildiği ana bağlanır. Öğrenme anının hangi belgeyle sabitlendiği çoğu dosyada tartışmanın merkezine oturur. Tapu kaydının çıkarıldığı tarih, veraset belgesinin alınması ya da tereke defterinin tutulması gibi olaylar bu bakımdan kayıt altına alınmalıdır. Süre geçtikten sonra ileri sürülen talep, esası ne kadar güçlü olursa olsun sonuç doğurmaz.
Dosya Kurulurken İzlenecek Sıra
- Mirasçılık belgesi alınır ve saklı paylı mirasçı çevresi netleştirilir.
- Miras bırakanın son yıllardaki tüm devir işlemleri tapu ve trafik kayıtlarından çıkarılır.
- Banka hesap hareketleri ve varsa şirket ortaklık değişiklikleri istenir.
- Kazandırmanın bağış mı yoksa bedelli devir mi olduğu her işlem için ayrı değerlendirilir.
- HMK çerçevesinde delil listesi, bilirkişi incelemesi talebiyle birlikte sunulur.
Delil Eksikliğinin Somut Sonucu
- Ödeme yapıldığı iddia edilen devirlerde bedel akışının gösterilememesi
- Miras bırakanın gelir durumuna ilişkin verinin dosyada bulunmaması
- Tereke borçlarının belgelenmemesi nedeniyle hesabın eksik kurulması
- Kazandırmayı bilen kişilerin tanık listesine hiç yazılmamış olması
Bu metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Tereke yapısı, mirasçı sayısı ve kazandırmaların niteliği her dosyada farklı bir hesap gerektirdiğinden, dava türü tercihini somut belgeler görülmeden yapmamak gerekir.