Vasiyetname açıldıktan sonra mirasçılar için birbirinden farklı ve farklı sürelere tabi seçenekler doğar: tasarrufu kabul etmek, mirası reddetmek, vasiyetnamenin iptalini istemek veya saklı pay ihlali varsa tenkis talebinde bulunmak. Bu seçeneklerin karıştırılması, hakkın kaybına yol açan en yaygın nedendir. Bu rehber TMK ve HMK ekseninde süre-mercii-belge üçgenini ele alır.
Vasiyetnamenin Açılması Bir Dava Değildir
Vasiyetnamenin açılması ve ilgililere okunması bir çekişmesiz yargı işidir; sulh hukuk mahkemesince yerine getirilir. Yetkili mahkeme, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Bu aşamada mahkeme vasiyetnamenin geçerliliğini esastan incelemez; bu nedenle açılma işlemine katılmış olmak, sonradan iptal talebinde bulunma hakkını ortadan kaldırmaz. İlgililere gönderilen tebligatın tarihi, sonraki tüm sürelerin başlangıcı bakımından dosyada saklanmalıdır.
Üç Aylık Ret Süresi
Yasal mirasçılar mirası, mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde reddedebilir. Atanmış mirasçılar bakımından ise sürenin başlangıcı, tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihtir. Süre hak düşürücü niteliktedir; geçirilmesi hâlinde miras kayıtsız şartsız kazanılmış sayılır. Terekenin borca batık olduğu kuşkusu varsa, ret beyanının süresi içinde ve yazılı olarak sulh hukuk mahkemesine yapılması gerekir. Terekeye ilişkin işlemlere karışmak, ret hakkını kullanmayı engelleyebileceğinden bu dönemde temkinli davranılmalıdır.
İptal ve Tenkis: Farklı Mahkeme, Farklı Süre
Vasiyetnamenin iptali ve tenkis talepleri çekişmeli yargıya tabidir ve asliye hukuk mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme yine mirasbırakanın son yerleşim yeridir. İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu ve iptal sebebini öğrendiği tarihten itibaren işleyen bir yıllık süreye tabidir; her hâlde işleyen daha uzun süreler ayrıca gözetilir. İptal sebepleri arasında mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, tasarrufun yanılma, aldatma veya korkutma etkisiyle yapılması ve şekil şartlarına aykırılık sayılabilir.
Delil Eksikliğini Önleyen Adımlar
- Vasiyetnamenin aslı, açılma tutanağı ve tebligat belgeleri
- Nüfus kayıt örneği, veraset ilamı ve mirasçılık belgesi
- Ehliyet tartışması varsa ölüm öncesi dönemi kapsayan sağlık kayıtları ve reçeteler
- Şekil incelemesi için el yazısı örnekleri, resmî vasiyetnamede tanık bilgileri
- Tereke kapsamı: tapu, banka hesapları, araç kayıtları, şirket payları ve borç kayıtları
Terekenin Korunması
Mal varlığının dağılma riski varsa terekenin tespiti, defter tutulması ya da koruma önlemleri talep edilebilir. Bu talepler, iptal davası uzun sürdüğünde kararın uygulanabilir kalmasını sağlar. Kayıtların bankalardan ve resmî kurumlardan getirtilmesi ölüm tarihinden uzaklaştıkça zorlaştığından, işlem erken başlatılmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunmaktadır. Vasiyetnamenin türü, öğrenme tarihi ve terekenin yapısı sonucu doğrudan etkilediğinden, üç aylık süre işlerken dosyanızın bir hukukçu tarafından incelenmesi önem taşır.