Bir vasiyetnamenin varlığı, mirasçılar arasındaki paylaşımı doğrudan değiştirmez; değiştiren şey, o vasiyetnameye karşı hangi davanın hangi mahkemede ve hangi sürede açıldığıdır. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu süreçte vasiyet ile saklı pay arasındaki gerilim, ancak tereke belgelerinin eksiksiz toplanmasıyla çözülebilir. Belge boşluğu, hakkı bulunan mirasçıyı çoğu zaman rakamsal olarak savunmasız bırakır.
Vasiyetnamenin Açılması Bir Dava Değildir
Ölümden sonra vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere okunması ve tebliğ edilmesi, çekişmesiz bir işlemdir. Bu aşamada mahkeme vasiyetnamenin geçerliliğini esastan incelemez. Buna rağmen pek çok mirasçı, açılma tutanağını bir karar sanarak beklemeye geçer ve asıl davaların süresi bu bekleme sırasında işler. Vasiyetnamenin tebliğ edildiği tarih, bu nedenle dosyanın en kritik tarihidir.
İptal Davası ile Tenkis Davası Aynı Şey Değildir
Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırı düzenlendiği, mirasbırakanın ehliyetinin bulunmadığı ya da irade sakatlığı bulunduğu ileri sürülüyorsa iptal davası gündeme gelir. Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı paylı mirasçının payına tecavüz ediliyorsa açılacak dava tenkis davasıdır. Bu iki talep farklı vakıalara dayanır ve farklı sürelere tabidir. Terekeden yapılan sağlararası kazandırmalar tartışmalıysa muvazaa iddiası ayrı bir eksen olarak değerlendirilir. Dilekçede talepler ayrıştırılmadığında, esasen haklı bir tenkis istemi iptal davasının şartları üzerinden incelenmek zorunda kalır.
Görev ve Yetki Ayrımı
Vasiyetnamenin açılması, mirasçılık belgesi verilmesi ve terekenin korunmasına yönelik tedbirler sulh hukuk mahkemesinin işidir. İptal ve tenkis gibi çekişmeli davalar ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından ölçüt, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Mirasçıların farklı illerde yaşaması bu ölçütü değiştirmez; yurt dışında vefat eden mirasbırakanlarda son yerleşim yerinin belirlenmesi başlı başına bir inceleme konusudur.
Tenkis Hesabını Ayakta Tutan Kayıtlar
- Tapu müdürlüğünden alınan taşınmaz devir kayıtları ve akit tabloları
- Ölüm tarihine yakın dönemdeki banka hesap hareketleri ve havale açıklamaları
- Şirket pay devirleri için ticaret sicil ve pay defteri kayıtları
- Araç, hisse senedi ve benzeri taşınır varlıkların kayıt dökümü
- Mirasbırakanın sağlık durumuna ilişkin hastane ve reçete kayıtları
Tenkis, terekenin ölüm anındaki durumu üzerinden hesaplandığından, sağlararası devirlerin tarihleri ve bedelleri çizelge halinde çıkarılmalıdır. Bedelsiz görünen ya da rayicin çok altında gösterilen devirler ayrı başlık altında ele alınır.
Son Söz
Miras dosyalarında aile içi hassasiyet, hukuki adımların gecikmesine yol açar; oysa kaybedilen süre geri kazanılamaz. Vasiyetname tebliğ edildiği anda hangi davanın açılacağının ve hangi belgelerin toplanacağının netleştirilmesi için hukuki destek alınması, ileride yapılacak hesabın sağlıklı kurulmasını sağlar.