Miras bırakanın ölümünden sonra atılacak ilk adımların sırası, mirasçıların sonradan karşılaşacağı sorumluluğu doğrudan belirler. Özellikle terekenin borca batık olma ihtimali varsa, mirasın reddi için tanınan üç aylık süre veraset ilamı alınmasını beklemez. Bu rehber, başvuru mercii ile süre ilişkisini ele alır.
Veraset İlamı Nereden Alınır
Mirasçılık belgesi, sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden talep edilebilir. Ancak noterin bu belgeyi düzenleyemeyeceği haller vardır: mirasçılar arasında yabancı uyruklu bulunması, nüfus kayıtlarının mirasçılığı açıkça göstermemesi veya soybağına ilişkin bir tartışma bulunması bunlardandır. Bu durumlarda başvuru mahkemeye yapılır. Belge çekişmesiz yargı işi niteliğinde olduğundan, verilen karar kesin hüküm oluşturmaz ve aksi her zaman ileri sürülebilir.
Üç Aylık Ret Süresinin Başlangıcı
TMK, mirasın reddi için üç aylık bir süre öngörür. Bu sürenin başlangıcı herkes için aynı değildir:
- Yasal mirasçılarda kural olarak mirasçı olduklarını öğrendikleri tarih
- Atanmış mirasçılarda ölüme bağlı tasarrufun kendilerine bildirildiği tarih
- Önceki derecedeki mirasçının reddi halinde, bu reddin öğrenildiği tarih
- Terekenin resmi defterinin tutulduğu hallerde defter işlemlerinin tamamlanmasına bağlı ayrı bir düzen
Sürenin kaçırılması, mirasın kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurur. Ayrıca terekeye ait mal varlığına sahiplenme anlamına gelen davranışlar, süre dolmadan da kabul sayılabilir; bu nedenle taşınmaz üzerinde işlem yapılması veya banka hesabından çekim yapılması ret hakkını fiilen ortadan kaldırabilir.
Gerçek Ret ile Hükmen Ret Ayrımı
İki farklı yol vardır ve karıştırılmamalıdır:
- Gerçek ret: süre içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan sözlü veya yazılı beyanla gerçekleşir; kayıtsız ve şartsız olmalıdır
- Hükmen ret: miras bırakanın ödemeden aczi ölümü anında açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır ve bu durumun tespiti için dava açılabilir
Hükmen ret yolunda üç aylık süre işlemez; ancak terekeye sahiplenme davranışı burada da sonucu değiştirir. Alacaklı tarafından başlatılan bir takiple karşılaşıldığında, hangi yolun izleneceği takibin niteliğine göre belirlenir.
Yetkili Mahkeme
Miras işlerinde yetki, kural olarak miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir. Terekenin korunmasına, defter tutulmasına ve mirasın reddine ilişkin talepler bu mahkemeye yöneltilir. Mirasçılar farklı şehirlerde bulunsa dahi bu kural değişmez; başvurunun başka bir yerde yapılması, dosyanın gönderilmesi süresince zaman kaybına yol açar ve üç aylık süre bu gecikmeyi affetmez.
Terekenin Tespiti İçin Yapılacaklar
Karar vermeden önce mal varlığının ve borçların dökümü çıkarılmalıdır. Tapu, banka ve trafik kayıtlarına mirasçı sıfatıyla erişim, veraset ilamı alındıktan sonra mümkün olur. Bu da süre baskısını artırır; belirsizlik varsa terekenin resmi defterinin tutulmasının istenmesi, HMK usulü çerçevesinde değerlendirilebilecek bir seçenektir.
Bu açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Mirasçıların sıfatı, terekenin yapısı ve öğrenme tarihleri sonucu değiştirebileceğinden, üç aylık süre dolmadan bir miras hukuku vekiline danışmanız önem taşır.