Miras uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan sonuç, esasa hiç girilmeden verilen süre kararlarıdır. TMK'nın ölüme bağlı tasarruflara ilişkin hükümleri ile HMK'nın yargılama kuralları birlikte işlerken, itiraz hakkı olan mirasçının önündeki takvim, vasiyetnamenin açıldığı andan itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle vasiyetnameyi öğrenen kişinin ilk yapması gereken şey dilekçe yazmak değil, tarihleri sabitlemektir.
Takvimin başladığı anı belirlemek
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere bildirilmesi, sürecin resmî başlangıcıdır. Mirasçıya yapılan bildirimin tarihi, sonraki tüm hesapların çıkış noktasıdır ve bu evrakın saklanması gerekir. Yurt dışında bulunan mirasçılar bakımından bildirim usulü farklı işleyebileceğinden, tebligat parkurunun ayrıca incelenmesi gerekir. Bu tarihler dosyanın ilk sayfasına yazılmalı, sonraki adımlar bu çizelgeye göre planlanmalıdır.
Hangi talep hangi zemine oturur
Uygulamada birbirine karıştırılan üç ayrı yol vardır ve süre rejimleri farklıdır:
- Vasiyetnamenin şekle aykırılığı veya tasarruf ehliyetinin bulunmaması nedeniyle iptali istemi
- Saklı pay ihlal edilmişse tenkis talebi
- Terekeye dahil malların gerçek durumunun tespitine yönelik talepler
Bir mirasçı bunlardan yalnızca birini ileri sürüp diğerini gözden kaçırdığında, sonradan bu eksiği kapatmak çoğu zaman mümkün olmaz. Bu nedenle daha ilk aşamada hangi taleplerin birlikte ileri sürüleceği kararlaştırılmalıdır.
Ehliyetsizlik iddiasında delil toplama
Miras bırakanın tasarruf anındaki durumuna ilişkin iddialar, sonradan toplanması en güç delillerdir. İşe yarayanlar şunlardır:
- Hastane ve aile hekimi kayıtları, kullanılan ilaçların reçete geçmişi
- Varsa vesayet veya sağlık kurulu raporu başvuruları
- Bakım hizmeti alınmışsa bakım kayıtları ve görevlilerin beyanları
- Tasarrufun yapıldığı döneme yakın yazışmalar ve el yazısı örnekleri
- Noterde düzenleme yapılmışsa işleme ilişkin evrakın getirtilmesi talebi
Bu kayıtların büyük bölümü üçüncü kişilerin elindedir; mahkemeden celbi talep edilmezse dosyaya girmezler.
Süre savunmasıyla karşılaşınca
Karşı taraf çoğunlukla ilk savunmasında zamanaşımı veya hak düşürücü süre itirazını ileri sürer. Bu itiraza yanıt, öğrenmenin gerçekte ne zaman gerçekleştiğini gösteren belgelerle verilir. Bildirim evrakı, yurt dışı giriş çıkış kayıtları ve yazışmalar bu noktada belirleyici olabilir. Sürecin başında tarih çizelgesi oluşturmuş olan taraf, bu aşamada hazırlıklı olur.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Miras dosyalarında tasarrufun türü ve mirasçıların konumu sonucu belirlediğinden, vasiyetname okunduktan hemen sonra hukuki değerlendirme alınması önerilir.