Saklı payı zedelenen mirasçının başvurabileceği tenkis yolunda sonucu belirleyen ilk tercih, hangi dava türünün açılacağıdır. TMK ve HMK ekseninde kurulan bu tercih yanlış yapıldığında, esasa girilmeden usule aykırı işlem gerekçesiyle ret kararı verilebilir. Aşağıda tereke dosyalarında dava türünün seçimi ve buna bağlı itiraz adımları ele alınmaktadır.
Talebin Niteliği Dava Türünü Belirler
Tenkis talebi kimi dosyada tek başına, kimi dosyada muris muvazaasına dayalı tapu iptali talebiyle birlikte ileri sürülür. İki talep aynı olaya dayansa da hukuki sebepleri ve sonuçları farklıdır: muvazaa iddiası işlemi baştan geçersiz saymaya, tenkis ise geçerli kabul edilen kazandırmayı saklı pay oranında indirmeye yöneliktir. Bu nedenle uygulamada talepler çoğu kez terditli biçimde, yani birinci talep kabul edilmezse ikincisinin incelenmesi istenecek şekilde kurulur. Terditli talep sırası dilekçede açıkça yazılmazsa mahkeme yalnızca ilk talebi inceleyebilir.
Miktarın Belirlenemediği Dosyalarda Yöntem
Terekenin kapsamı ve kazandırmaların değeri dava açılırken çoğu zaman bilinemez. Bu durumda belirsiz alacak ya da kısmi dava biçimindeki tercih, harç, faiz başlangıcı ve ıslah ihtiyacı bakımından farklı sonuçlar doğurur. Değer tespiti bilirkişi incelemesine bağlıysa, talep sonucunun bilirkişi raporundan sonra artırılabilmesine imkân veren yapının baştan kurulması gerekir.
Süre Yönetimi
Tenkis istemi süresiz kullanılabilen bir hak değildir. Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine bağlanan kısa süre ile mirasın açılmasına veya vasiyetnamenin açılmasına bağlanan uzun süre birlikte işler ve bunlar hak düşürücü niteliktedir. Öğrenme anının hangi belgeyle kanıtlanacağı dosyanın en tartışmalı noktasıdır; vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin tutanağın tebliğ tarihi, veraset belgesinin alınma tarihi ve tapu kaydına ulaşıldığı tarih ayrı ayrı not edilmelidir.
Dosyaya Konulacak Belgeler
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği
- Vasiyetname ya da miras sözleşmesi ve açılma tutanağı
- Murisin sağlığında yaptığı devirlere ilişkin tapu ve banka kayıtları
- Terekeye dâhil taşınır, taşınmaz ve hak listesi
- Devirlerin bedelinin ödendiğine dair kayıtlar veya bunların yokluğunu gösteren araştırma talepleri
Ret Kararına Karşı İkinci Aşama
Dava türü ya da süre gerekçesiyle verilen ret kararına karşı kanun yoluna başvururken, esas hakkındaki iddiaları tekrar etmek yerine ret gerekçesinin dayandığı usul tespitini hedef almak gerekir. Öğrenme tarihinin yanlış belirlendiği ya da terditli talebin incelenmediği yönündeki itirazlar, dosyadaki tarihlerle birebir eşleştirilerek somutlaştırılmalıdır.
Bu metin genel bilgi amacıyla hazırlanmıştır. Terekenin yapısı ve murisin yaptığı işlemlerin niteliği her dosyada farklılaştığından, adım atmadan önce dosyanıza özgü hukuki değerlendirme alınması önerilir.