Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile saklı paylı mirasçıların korunan payı arasındaki dengeyi kurar. TMK ve genel usul hükümleri ekseninde hazırlanan bu rehber, saklı payın zedelendiğinin nasıl ispatlanacağını ve süre başlangıcının nasıl belgeleneceğini konu alır.
Hesabın Kurulması: Tereke Neyi Kapsar
Tenkis hesabı, ölüm anındaki mevcut malvarlığından yola çıkar; ancak yalnızca bununla sınırlı değildir. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve kanunen hesaba katılması gereken kazandırmalar tereke değerine eklenir, borçlar ve ölüme bağlı giderler düşülür. Bu nedenle dava öncesinde tereke tablosu üç sütunlu biçimde hazırlanmalıdır: mevcut değerler, eklenecek kazandırmalar, indirilecek borçlar. Tablo kurulmadan yapılan talepler, miktar yönünden belirsiz kalır.
Kazandırmaların Belgelenmesi
- Tapu devirleri: devir tarihi, gösterilen bedel ve gerçek değer karşılaştırması
- Banka hareketleri: ölüm tarihinden geriye doğru hesap dökümleri ve havale açıklamaları
- Şirket payı devirleri: ortaklar pay defteri ve genel kurul kayıtları
- Sigorta ve bireysel emeklilik ödemelerinde lehtar bilgileri
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa açılma tutanağı
Bedelsiz kazandırma iddiası, çoğu zaman doğrudan değil; devir bedelinin ödenmediğinin gösterilmesiyle ispatlanır.
Sürenin Başlangıcı ve Tebligat Gecikmesi
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir süreye tabidir ve her hâlde belirli bir azami süre içinde ileri sürülmelidir. Uygulamada asıl tartışma öğrenme anıdır. Vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin tutanağın mirasçıya tebliğinde yaşanan gecikme, öğrenme tarihinin ileri taşınmasına dayanak yapılabilir; ancak bunun için tebligat parçasının ve mirasçının adres kaydının incelenmesi gerekir. Yurt dışında yaşayan mirasçılar bakımından tebligatın uzaması sık karşılaşılan bir durumdur ve bu husus baştan yazılı hâle getirilmelidir.
Tenkis mi, İptal mi, Muvazaa mı
Aynı olay karşısında birden fazla dava türü gündeme gelebilir. Ölüme bağlı tasarrufun geçerliliği tartışmalıysa iptal, mal kaçırma amacı iddia ediliyorsa muvazaa, tasarruf geçerli ancak saklı payı aşıyorsa tenkis gündeme gelir. Talep kademeli kurulmadığında, reddedilen bir talep diğerinin süresini de tüketebilir.
Bilirkişi Aşamasına Hazırlık
Değer tespiti bilirkişi incelemesiyle yapılır. Bu nedenle taşınmazların kazandırma tarihindeki ve ölüm tarihindeki değerlerine ilişkin veriler önceden hazırlanmalı, rapora itiraz için tanınan süre takvimde ayrıca işaretlenmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; mirasbırakanın işlem geçmişi ve mirasçılar arasındaki ilişki dosyanın yönünü belirlediğinden, süre dolmadan hukuki değerlendirme alınması önem taşır.