Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile saklı paylı mirasçıların korunan payı arasındaki dengeyi kuran bir araçtır. TMK'nın miras hükümleri ile HMK'nın usul kuralları arasında yürüyen bu davada, en sık kaybedilen dosyalar hesabın yanlış yapıldığı değil, hesabın hangi sırayla ve hangi süre içinde ileri sürüleceğinin gözden kaçırıldığı dosyalardır.
Saklı Payın Zedelendiğini Göstermek
Tenkis talebinin ön koşulu, mirasbırakanın tasarrufunun saklı payı aştığının ortaya konmasıdır. Bunun için önce tereke bir bütün olarak kurulur: ölüm anındaki malvarlığına, kanunun eklenmesini öngördüğü kazandırmalar dâhil edilir; borçlar ve terekeden karşılanacak giderler düşülür. Bu hesap yapılmadan ileri sürülen talepler, miktar yönünden belirsiz kaldığı için yargılamanın ilerleyen aşamasında düzeltilmek zorunda kalır.
Toplanması Gereken Kayıtlar
Tenkis dosyası büyük ölçüde belge üzerinden yürür. Baştan temin edilmesi gerekenler:
- Veraset belgesi ve nüfus kayıt örneği ile mirasçılık zincirinin gösterilmesi
- Mirasbırakana ait tapu, araç ve banka kayıtlarının ölüm tarihi itibarıyla dökümü
- Sağlığında yapılan devirlere ilişkin akit tabloları ve bedel ödemesine dair kayıtlar
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa açılıp okunmasına ilişkin tutanak
- Kazandırmaların yapıldığı tarihlerdeki değerleri gösteren veriler
Tenkiste Sıra Kuralı
Tenkis, tüm kazandırmalara aynı anda ve eşit oranda uygulanmaz. Kanun, hangi tasarrufların önce indirime tabi tutulacağına ilişkin bir sıra öngörür; ölüme bağlı tasarruflar ile sağlararası kazandırmalar bu sırada aynı konumda değildir. Dilekçede sıranın gözetilmemesi, talebin kısmen reddine yol açabilir. Kazandırmanın konusu bölünemez nitelikteyse, denkleştirme ve seçimlik imkânlar da ayrıca değerlendirilir.
Süre ve Def'i Olarak İleri Sürme
Tenkis talebi belirli sürelere tabidir ve bu süreler saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi ile miras açılması gibi anlara bağlanır. Ayrıca tenkis, açılan bir davada savunma olarak da ileri sürülebilir; bu ihtimalin baştan hesaba katılması, süresi geçmiş görünen dosyalarda dahi bir imkân bırakabilir. Öğrenme tarihinin hangi belgeyle ispatlanacağı dilekçede açıkça gösterilmelidir.
Usule Aykırı İşlem: Terekeyi Eksik Kurmak
Bu dosyalarda en yaygın hatalar; tüm saklı paylı mirasçıların taraf olarak gösterilmemesi, talebin belirsiz alacak biçiminde kurulup harç yönünden eksik kalması, kazandırma değerinin hangi tarihe göre hesaplanacağı konusunda talep oluşturulmaması ve bilirkişi raporuna süresinde itiraz edilmemesidir. Muvazaa iddiası ile tenkis talebinin aynı dilekçede ayrıştırılmadan sunulması da nitelendirme sorunları doğurur.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; tereke hesabı ve süre değerlendirmesi her miras dosyasında farklı işler. Talebinizi oluşturmadan önce belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olacaktır.