Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, saklı paylı mirasçının payını zedelediğinde gündeme gelen tenkis talebi, hesap kadar usule de bağlıdır. Aşağıdaki kontrol listesi, usule aykırı işlem nedeniyle hak kaybı doğmasını önlemek için tereke tespiti aşamasından itibaren izlenmesi gereken sırayı özetler.
Önce Tereke Fotoğrafı, Sonra Talep
Tenkiste ilk hata, dava dilekçesinin tereke bilinmeden yazılmasıdır. Hesap yapılabilmesi için ölüm anındaki malvarlığı, borçlar ve miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler tek tabloda görülmelidir. Bu tablo kurulmadan yazılan talepler, sonradan ıslah gerektirecek şekilde eksik kalır.
Tabloya Girmesi Gereken Kalemler
- Ölüm tarihindeki taşınmaz, banka ve şirket payı kayıtları
- Sağlararası devirler: satış görünümlü işlemler, bağışlar, ölünceye kadar bakma sözleşmeleri
- Sigorta ve emeklilik birikimleri gibi terekeye eklenmesi tartışmalı değerler
- Miras bırakanın borçları ve cenaze giderleri
- Varsa vasiyetname ve miras sözleşmesi metinleri
Muris Muvazaası mı, Tenkis mi?
Uygulamada en çok karıştırılan nokta budur ve karıştırma doğrudan usule aykırı işlem sonucunu doğurur. Mirastan mal kaçırma amacıyla yapılmış görünürdeki satış işlemi ile saklı payı zedeleyen gerçek bir bağış, aynı dilekçede aynı biçimde ileri sürülemez. Talep sıralaması yanlış kurulduğunda mahkeme, ileri sürülmeyen bir hukuki sebebi kendiliğinden tamamlamaz. Bu nedenle asıl talep ile kademeli talep açıkça ayrılmalı, her biri kendi delil setiyle desteklenmelidir.
Süre ve Taraf Teşkilinde Kontrol Noktaları
- Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği anı belgeye bağlayın; öğrenmenin dayanağı yazılı olsun.
- Kazandırmadan yararlanan herkesi davalı olarak gösterin; eksik taraf, kararın icra edilebilirliğini zayıflatır.
- Terekedeki taşınmazlar için değer tespiti talebini baştan ileri sürün.
- Dava değerini belirsiz alacak biçiminde ele almanın koşullarını dosya bazında değerlendirin.
- Harç ve arabuluculuk gibi dava şartı niteliğindeki adımların bu uyuşmazlık türü için gerekip gerekmediğini karar aşamasına bırakmayın.
Hesabın Denetlenebilir Olması
Tenkis, sonunda bir orana indirgenir. Bu nedenle bilirkişi raporuna itiraz ederken "rapor hatalıdır" demek yeterli değildir; hangi kalemin hangi tarihteki değerle terekeye eklendiği, hangi kazandırmanın tenkise tâbi sayılıp sayılmadığı tek tek gösterilmelidir. İtirazın kalem bazlı yapılması, sonraki aşamada denetim imkânı sağlar.
Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Aile yapısı, kazandırmaların türü ve tarihleri her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, somut tereke üzerinden hukuki destek alınması önerilir.