Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler, çoğu zaman ölümden yıllar sonra fark edilir. Saklı payı zedelenen mirasçı için asıl mesele ihlalin varlığını göstermek değil, bunu kanunun tanıdığı süre içinde ve doğru talep kalıbıyla ileri sürebilmektir.
Önce Terekenin Fotoğrafı, Sonra Talep
Tenkis talebi hesaba dayanır; hesap ise terekenin ölüm anındaki bileşimi bilinmeden kurulamaz. Bu nedenle mirasçılık belgesi alındıktan sonra tapu, banka, trafik ve şirket kayıtları için terekenin tespiti yoluna gidilmesi, dava dilekçesinden önceki en verimli adımdır. Kayıtlar geldiğinde, sağlararası kazandırmaların tarih sırasına dizilmesi ve her biri için devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediğinin işaretlenmesi gerekir.
Hangi Kazandırmalar Hesaba Katılır
Uygulamada tartışma, bağış görünümlü işlemlerden çok, satış gibi gösterilen devirlerde yoğunlaşır. Devir bedelinin rayiçten belirgin biçimde düşük olması, bedelin banka kanalıyla ödenmemesi, devralanın ödeme gücünün bulunmaması ve taşınmazın kullanımının devredende kalmaya devam etmesi birlikte değerlendirilir. Ölüme bağlı tasarruflarla sağlararası kazandırmalar farklı rejimlere tabi olduğundan, dilekçede hangi işlemin hangi başlık altında tenkise tabi tutulduğu ayrı ayrı gösterilmelidir.
Süre Kaybının En Sık Görülen Nedeni
TMK, tenkis talebi için saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile vasiyetnamenin açılması veya mirasın açılması esas alınarak işleyen uzun süreyi birlikte öngörür. Pratikte hak kaybı, mirasçıların önce kendi aralarında paylaşım denemesi yapması ve bu görüşmeler uzarken kısa sürenin dolması nedeniyle ortaya çıkar. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada başlı başına bir uyuşmazlık konusudur; bu nedenle kayıtlara ulaşıldığı tarihi belgeleyen yazışmaların saklanması önemlidir.
Paylaşım Anlaşması mı, Dava mı
Mirasçılar arasındaki anlaşma çoğu zaman davadan daha hızlı sonuç verir; ancak metnin kapsamı dikkatle kurulmalıdır. Yalnızca bilinen taşınmazlar üzerinden yapılan bir paylaşımda genel ibra ifadesi kullanılırsa, sonradan ortaya çıkan banka hesabı veya şirket payı bakımından talep hakkı tartışmalı hâle gelir. Anlaşma görüşmesi sürerken dava süresinin durmadığı, bu nedenle takvimin ayrıca izlenmesi gerektiği unutulmamalıdır. Muris muvazaası iddiası ile tenkis talebi farklı hukuki temellere dayandığından, hangi yolun seçileceği hesaplama sonucuna göre belirlenmelidir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; kazandırmaların türü ve tarihi sonucu doğrudan etkiler. Terekeye ilişkin kayıtlar elde edildikten sonra hesabın ve talebin bir hukukçuyla birlikte kurulması yerinde olacaktır.