Saklı payı zedelenen mirasçı için asıl kırılma noktası çoğu zaman talebin haklılığı değil, o talebin doğru zamanda ve doğru biçimde ileri sürülüp sürülmediğidir. TMK-nın tenkise ilişkin hükümleri ile HMK-nın usul kuralları birlikte okunduğunda, dosyanın kaderini belirleyen soru şudur: mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırma ne zaman öğrenildi ve bu öğrenme nasıl belgelendi?
Sürenin Başladığı Anı Belgeyle Sabitlemek
Tenkis talebinde süre, çoğu olayda saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği ana bağlanır. Uygulamada bu an tapu kaydının çıkarıldığı, veraset ilamının alındığı ya da vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tutanağın tebliğ edildiği tarihle örtüşür. Bu nedenle ilk iş, öğrenmeyi gösteren belgenin tarihini kayıt altına almaktır: tapu kayıt örneği talebinin tarihi, banka hesap dökümü başvurusu, noterden istenen belge yazışması. Sürenin somut başlangıcı ve hangi hâlde ne kadar süreyle sınırlandığı TMK-nın ilgili hükmünden ve olayın türünden okunmalıdır; genel bir takvim varsayımıyla hareket etmek en sık görülen hatadır.
Dava Yolu ile Def-i Yolunu Ayırt Etmek
Tenkis her zaman aktif bir dava ile ileri sürülmez. Karşı taraf bir talep yönelttiğinde tenkis, savunma içinde def-i olarak da gündeme gelebilir. Bu ayrım, süre bakımından tamamen farklı bir tabloya yol açar. Dolayısıyla dosya kurulurken hangi konumda olunduğu netleştirilmeli, davalı sıfatı bulunan mirasçı savunmasını yalnızca zamanaşımı üzerine kurup tenkis argümanını atlamamalıdır.
Kazandırmayı Sayısallaştırmadan Talep Kurulmaz
Tenkiste talep, terekenin tasarruf edilebilir kısmı hesaplanmadan ölçülebilir hâle gelmez. Bu nedenle başvuru öncesi şu üç kalem ayrı ayrı çıkarılmalıdır: mirasbırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı, sağlığında yaptığı ve hesaba katılması gereken kazandırmalar, borçlar. Taşınmaz değerleri için tarihli kayıt örneği, taşınır ve hesaplar için banka yazıları toplanır. Hesap yapılamıyorsa talep belirsiz alacak biçiminde kurulabilir mi sorusu, dava açılmadan önce cevaplanmalıdır.
Uzlaşma Masası ile Dilekçe Arasındaki Seçim
Miras uyuşmazlıklarında aile içi bir paylaşım protokolü, yıllarca sürecek bir yargılamadan daha isabetli olabilir. Ancak müzakere süresi işlerken sürelerin durmayacağı unutulmamalıdır. Pratik çözüm, müzakereyi başlatırken paralel olarak dava dilekçesini hazır tutmak ve masada bir tarih sınırı belirlemektir. Uzlaşma tercih edilecekse protokolde payların hangi kalemler üzerinden hesaplandığı, tapu devirlerinin takvimi ve ifa edilmemesi hâlinde sonucun ne olacağı yazılmalıdır; aksi hâlde anlaşma yeni bir uyuşmazlığın kaynağına dönüşür.
Karşı Tarafın İlk Savunmasına Hazırlık
Tenkis dosyalarında en çok karşılaşılan savunmalar, kazandırmanın aslında bir satış olduğu, bedelin gerçekten ödendiği ve talebin süresinde ileri sürülmediğidir. Bunların her birine karşı bir belge hattı önceden kurulmalıdır: bedelin ödendiği iddiasına karşı hesap hareketleri, satış görünümüne karşı devir tarihindeki rayiç veriler, süre itirazına karşı öğrenme anını gösteren yazışmalar.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her tereke kendi belge düzeni içinde değerlendirilir. Devir biçimi, mirasçı sayısı ve kayıtların durumu sonucu değiştirebileceğinden, dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.