Bir vasiyetnamenin varlığı çoğu zaman mirasbırakanın ölümünden sonra öğrenilir ve mirasçılar açısından ilk soru, bu tasarrufun kendi paylarını ne ölçüde etkilediğidir. TMK, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile altsoy ve eş gibi mirasçıların saklı payı arasında bir denge kurar; HMK ise bu dengenin hangi usulle tartışılacağını belirler.
İptal mi, Tenkis mi?
İki dava birbirinden farklıdır ve karıştırılması sonuç doğurmaz. Vasiyetnamenin şekle aykırı düzenlendiği, mirasbırakanın ehliyetsiz olduğu ya da irade sakatlığı bulunduğu iddiası iptal davasının konusudur. Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı payı aşıyorsa gündeme gelen dava tenkistir. Uygulamada iki talep kademeli olarak ileri sürülür: öncelikle iptal, kabul edilmezse tenkis. Bu kademelendirme dilekçede açıkça yapılmalıdır.
Süreler Nasıl İşler?
Tenkis davası, saklı pay sahibi mirasçının kendi payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren işleyen bir süreye tabidir; ayrıca vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen bir üst süre bulunur. Vasiyetnamenin iptali davası için de benzer bir ikili yapı öngörülmüştür. Bu nedenle vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunduğu tarihin tebliğ belgesiyle tespiti, dosyadaki en kritik kayıttır.
Yetkili Mahkeme ve Görev
Miras uyuşmazlıklarında yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir ve bu yetki kesin niteliktedir. Mirasçıların farklı illerde ya da yurt dışında bulunması sonucu değiştirmez. Vasiyetnamenin açılması ve mirasçılık belgesi gibi çekişmesiz işler sulh hukuk mahkemesinde; tenkis ve iptal davaları ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Görev kurallarına aykırı açılan dava, esas incelenmeden gönderme kararıyla sonuçlanır.
Delil Kurgusu ve Taksim Seçeneği
Ehliyet tartışmasında sağlık kurulu raporları, hastane kayıtları ve tanık beyanları birlikte değerlendirilir. Tenkiste ise terekenin ölüm tarihindeki değeri esas alınır; bu nedenle taşınmaz, banka hesabı ve şirket payı gibi kalemlerin tam listesi çıkarılmalıdır. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler de tenkise tabi olabileceğinden tapu ve banka kayıtlarının geriye dönük incelenmesi gerekir. Mirasçılar arasında değer konusunda büyük bir uyuşmazlık yoksa, taksim sözleşmesi ya da anlaşmalı ortaklığın giderilmesi yıllarca sürecek bir yargılamadan daha hızlı çözüm sağlar; ancak paylaşım metni imzalanmadan önce dava sürelerinin dolup dolmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme sunar. Vasiyetnamenin şekli, açılma tarihi ve terekenin yapısı sonucu doğrudan etkilediğinden, talep ileri sürülmeden önce belgeler üzerinden değerlendirme yapılması gerekir.