Saklı payı zedelenen mirasçının başvurabileceği tenkis yolu, hem yetki hem de süre bakımından tereke etrafındaki diğer taleplerle iç içe geçer. Mirasın reddi gibi kısa süreli kararlarla tenkis davasının uzun süreleri aynı dosyada çakıştığında, hangi adımın önce atılacağı sonucu belirleyici hale gelir.
Son Yerleşim Yeri Mahkemesi ve Kesin Yetki
Miras hukukundan kaynaklanan davalarda kural, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olmasıdır ve bu yetki kesindir. Mirasbırakanın ölümünden önce bakım amacıyla başka bir ilde çocuklarının yanında kalması, nüfusta farklı bir adres görünmesi veya taşınmazların başka illerde bulunması bu kuralı değiştirmez. Yerleşim yeri, sürekli kalma niyetiyle oturulan yer olduğundan; hastane, huzurevi veya geçici konaklama adresleri tek başına yeterli sayılmaz. Dosyaya ölüm tarihinden geriye doğru adres kayıt sistemi dökümü eklenmesi, yetki itirazını baştan karşılamak için yararlıdır.
Süre Haritası: Bir Yıl, On Yıl ve Üç Ay
Türk Medeni Kanunu tenkis talebini, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık ve tasarrufun türüne göre başlayan on yıllık sürelere bağlamıştır. Buna karşılık mirasın reddi için tanınan üç aylık süre çok daha kısadır ve terekenin borca batık olup olmadığı belirlenmeden geçirildiğinde geri alınamaz. İki takvimin aynı tabloda tutulması şarttır.
- Ölüm tarihi ve mirasçılara tebliğ tarihleri yazılır.
- Ret için tanınan üç aylık süre, ayrı bir kontrol noktası olarak işaretlenir.
- Tapu ve banka kayıtlarının temini için gereken süre, öğrenme anını belgeleyecek biçimde kayda geçirilir.
- Tenkis talebinin bir yıllık süresi, öğrenmeyi ispatlayan belge tarihine bağlanır.
Talep Türünün Seçimi Yetkiyi de Etkiler
Uygulamada tenkis ile muvazaaya dayalı tapu iptali talebi sıklıkla birlikte gündeme gelir. Ancak taşınmazın aynına yönelen bir tescil talebi ileri sürüldüğünde, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisi devreye girebilir. Bu nedenle terditli talep kurulurken hangi kademenin hangi mahkemede görüleceği önceden çözülmeli, gerekirse davalar ayrı ayrı açılıp birleştirme istenmelidir.
Tereke İçi Anlaşma ile Dava Arasındaki Tercih
Mirasçılar arasında paylaşım anlaşması, yargılamanın uzunluğu ve aile ilişkilerinin korunması nedeniyle çoğu zaman rasyonel bir seçenektir. Buna karşılık üçüncü kişilere yapılmış devirler varsa, anlaşma masasında bulunmayan kişiler bakımından koruma sağlamaz. Anlaşma yolu denenirken zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin durmadığı unutulmamalı, görüşmeler süre dolmadan sonuçlandırılacak biçimde takvimlendirilmelidir.
Kapanış
Bu metin yol gösterici bir çerçevedir. Terekenin kapsamı, tasarrufun türü ve mirasçıların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, veraset ilamı ve kayıt örnekleri incelenmeden karar verilmemeli; somut dosya için hukuki görüş alınmalıdır.