Saklı payı zedelenen mirasçının açacağı tenkis davası, miras paylaşımı tartışmalarının en teknik başlıklarından biridir. TMK ve HMK çerçevesinde uyuşmazlığın esasına girilebilmesi için önce doğru mahkemenin belirlenmesi gerekir; bu rehber tam olarak bu noktaya odaklanır.
Tenkis Talebi Hangi Mahkemenin İşi?
Tenkis, mirasbırakanın tasarruf edebileceği oranı aşan kazandırmalarının saklı pay ölçüsünde indirilmesini amaçlar. Talep, malvarlığına ilişkin ve değeri belirlenebilir nitelikte olduğundan genel görevli mahkemede görülür. Uygulamada sorun, tenkis talebinin çoğu zaman tek başına değil; muris muvazaası, tapu iptali ve tescil ya da terekenin tespiti talepleriyle birlikte gündeme gelmesinden doğar. Talepler birleştirildiğinde her birinin görev ve yetki rejimi ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
Yetkide Ölçüt: Son Yerleşim Yeri
Miras hukukundan doğan davalarda kural, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Bu kural, mirasçıların farklı şehirlerde yaşadığı dosyalarda dağınıklığı önler. Ancak tapu kaydına dayanan bir iptal talebi eklendiğinde taşınmazın bulunduğu yerin de gündeme gelmesi, tarafları yanıltabilir. Dava dilekçesi hazırlanırken hangi talebin asıl, hangisinin fer'i olduğu net yazılmalıdır.
Süreler Sessizce İşler
Tenkis, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık ve her hâlde tasarrufun açılmasından itibaren işleyen on yıllık sürelere bağlıdır. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği ise nadiren tartışmasızdır. Bu nedenle:
- Veraset ilamının alındığı tarih dosyaya işlenir.
- Tapu ve banka kayıtlarının temin edildiği tarihler ayrı ayrı not edilir.
- Kazandırmanın öğrenildiğine dair yazışma, mesaj veya bildirim saklanır.
Aile İçi Uzlaşma ile Dava Arasındaki Denge
Mirasçılar arasında paylaşımın rızaen yapılması, hem maliyeti hem de yargılama süresini ortadan kaldırır. Ancak sözlü mutabakatlar, taraflardan biri vazgeçtiğinde hiçbir koruma sağlamaz. Uzlaşma yolu denenirken tenkis süresinin dolmaması için takvim ayrıca izlenmeli; anlaşma sağlanacaksa bu, tapuda devir veya usulüne uygun bir paylaşma sözleşmesi ile somutlaştırılmalıdır. Aksi hâlde görüşmelerle geçen dönem, sonradan dava hakkını tartışmalı hâle getirebilir.
Değer Tespiti Olmadan Talep Kurulmaz
Tenkiste indirim oranı, tereke değerine göre hesaplanır. Bu nedenle kazandırmanın yapıldığı tarihteki ve dava tarihindeki değerler ile terekedeki borçlar birlikte ortaya konmalıdır. Değer tespiti yapılmadan kurulan talepler, yargılama içinde ıslah ihtiyacı doğurur ve gereksiz gider yükü yaratır.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Her terekede mirasçı sayısı, kazandırmanın türü ve belge durumu farklı sonuç doğurabileceğinden, dava açmadan önce dosyanın bireysel olarak incelenmesi önerilir.