Saklı payı zedelenen mirasçının en büyük zorluğu, hakkının bulunduğunu bilmek değil, mirasbırakanın sağlığında yaptığı işlemleri belgeyle ortaya koyabilmektir. Devirler çoğu zaman yıllar önce ve aile içinde yapılmıştır; kayıtlar ise dağınıktır. Bu rehber, TMK ve HMK ekseninde tenkis taleplerinde delil boşluklarını azaltmaya odaklanır.
Tereke Tablosunu Kurmak
Hesaplama, ölüm anındaki malvarlığına, sağlığında yapılan kazandırmaların eklenmesiyle yapılır. Bu nedenle ilk iş, mirasbırakanın adına kayıtlı taşınmaz, araç, banka hesabı, şirket payı ve alacakları içeren bir tablo çıkarmaktır. Borçlar ve cenaze giderleri de tabloda ayrı sütunda gösterilmelidir; aksi hâlde saklı pay hesabı baştan hatalı kurulur.
Devirlerin ve Bağışların İzini Sürmek
- Tapu devirlerinin yalnızca son işlemle sınırlı biçimde incelenmesi
- Satış görünümlü devirlerde bedelin ödendiğine dair kaydın araştırılmaması
- Ölüme yakın tarihli banka hareketlerinin dökümünün istenmemesi
- Şirket pay devirlerinin ticaret sicilinden takip edilmemesi
- Vasiyetnamenin varlığının ve açılma tarihinin doğrulanmaması
Dava Öncesi Belge Kontrolü
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği temin edilir.
- Mirasbırakan adına düzenlenmiş tapu kayıtları geriye dönük istenir.
- Banka hesap hareketleri, hesap kapanışlarını da kapsayacak şekilde toplanır.
- Devir işlemlerinin tarafları ve tarihleri tek bir zaman çizelgesine yazılır.
- Talep, öncelik sırası gözetilerek ve kademeli biçimde kurulur.
Sürelerin ve Hesabın Birlikte Yönetimi
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süreye ve her hâlde daha uzun bir üst süreye tabidir. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, belge toplama çalışması sürerken takvimin de ayrıca izlenmesi gerekir. Uygulamada dosyalar çoğu kez muris muvazaası iddiasıyla birlikte yürütülür; iki talebin dayanağı ve sonucu farklı olduğundan, hangisinin asıl hangisinin kademeli talep olacağı baştan belirlenmelidir.
Kapanış Notu
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar. Terekenin kapsamı ve yapılan kazandırmaların niteliği sonucu değiştirebileceğinden, hesabın bir hukukçuyla birlikte yapılması yerinde olur.