Tenkis, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı paylı mirasçıların hakkını zedelemesi hâlinde başvurulan bir düzeltme yoludur. Diğer miras davalarından ayıran en kritik özelliği ise şudur: tenkis talebi hak düşürücü süreye tabidir ve bu süre geçtiğinde talep, haklı olsa bile dinlenmez. Bu rehber, süre hesabını ve paylaşım planındaki yerini konu edinir.
Süreyi Başlatan İki Ayrı An
TMK, tenkis talebi için iki katmanlı bir süre öngörür: mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren işleyen süre ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen üst sınır. Uygulamadaki tartışma çoğunlukla "öğrenme" anının ne zaman gerçekleştiği üzerinedir. Bu nedenle vasiyetnamenin okunması tutanağı, tapu kaydının çıkarıldığı tarih ve mirasçılara yapılan bildirimler ayrı ayrı kayda alınmalıdır.
Terekenin Tenkis Öncesi Kurgusu
Tenkis hesabı yapılabilmesi için önce terekenin bileşimi çıkarılmalıdır. Bu çalışma şu adımlardan oluşur:
- Ölüm tarihindeki malvarlığı ile borçların tespiti
- Sağlığında yapılan bağış ve devirlerin listelenmesi
- Denkleştirmeye tabi kazandırmaların ayrıştırılması
- Saklı pay oranlarının mirasçı sıfatına göre belirlenmesi
- Kazandırmaların hangi sırayla tenkise tabi tutulacağının saptanması
Tenkis mi, Muvazaa mı, İkisi Birden mi
Aynı devir işlemi, hem saklı payı zedeleyen bir kazandırma hem de gerçek iradeyi yansıtmayan görünürdeki bir işlem olarak nitelendirilebilir. İki iddianın şartları, ispat yükü ve süreleri farklıdır. Talepler kademeli biçimde ileri sürülebilir; ancak dilekçede sıralamanın ve terditli talebin açıkça kurulması gerekir. Aksi hâlde mahkeme yalnızca yazılan talep üzerinden inceleme yapar.
Değer Tespiti ve Uzman İncelemesi
Tenkiste tartışma büyük ölçüde değer üzerinde yürür: kazandırmanın yapıldığı tarihteki değeri mi, mirasın açıldığı tarihteki değeri mi esas alınacaktır? Bu değerlendirme bilirkişi incelemesini gerektirdiğinden, taşınmaza ilişkin emsal satış verileri, imar durumu ve varsa kira gelirleri baştan dosyaya konulmalıdır. HMK uyarınca delillerin süresinde bildirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Paylaşımın Bütününü Bozmayan Bir Talep Kurgusu
Tenkis, çoğu zaman ortaklığın giderilmesi ve miras taksimi süreçleriyle birlikte yürür. Bu dosyaların birbirini beklemesi ya da birleştirilmesi mümkün olduğundan, hangi davanın önce açılacağı bilinçli bir tercih olmalıdır. Aile içi bir çözüm ihtimali varsa, süre işlemeye devam ettiği için görüşmeler dava süresini geçirmeyecek biçimde planlanmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Mirasçı sıfatı, kazandırmanın türü ve öğrenme tarihi sonucu doğrudan etkilediğinden, veraset belgeleri ve tapu kayıtlarıyla birlikte hukuki değerlendirme alınması gerekir.