Tenkis, saklı paylı mirasçının tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmalara karşı başvurduğu bir denkleştirme aracıdır. TMK'nın miras hükümleri bu talebi belirli sürelere bağlar ve süre başlangıcı çoğu zaman ölüm tarihiyle değil, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği anla ilişkilendirilir. Uygulamadaki kayıpların büyük bölümü hesap hatasından değil, sürenin hangi olayla başladığının yanlış saptanmasından doğar. Bu rehber, tenkis dosyasında süre ve usul riskini erkenden daraltmaya odaklanır.
Sürenin Başlangıcını Belirleyen Olayların Tespiti
Süre tartışmasının merkezinde tek bir soru vardır: mirasçı, saklı payının zedelendiğini ne zaman öğrenmiş sayılır. Bu noktada mirasçılık belgesinin alındığı tarih, vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin tutanağın tebliği, tapu kayıtlarının incelendiği tarih ve terekeye ilişkin banka bilgilerinin öğrenildiği an ayrı ayrı belgelenmelidir. Öğrenme anını gösteren belge yoksa, karşı taraf sürenin çok daha erken başladığını ileri sürerek esasa hiç girilmeden sonuç almayı hedefler.
Dosyaya Baştan Konulması Gereken Tarih Belgeleri
- Ölüm tarihini gösteren nüfus kaydı ve mirasçılık belgesi
- Vasiyetnamenin açılması ve okunmasına ilişkin tutanak ile tebliğ evrakı
- Tapu müdürlüğünden alınan devir işlemleri listesi ve akit tarihleri
- Murisin sağlığında yapılan devirlere ilişkin sözleşme ve ödeme kayıtları
- Terekeye dâhil banka hesaplarına ilişkin hareket dökümleri
Talebin Kurulmasında Usul Yönünden Sık Yapılan Hatalar
Tenkis talebi, tereke değerinin belirlenmesine ve saklı payın hesabına dayandığı için HMK'nın belirsiz alacak ve kısmi talep düzenine ilişkin tercih, dosyanın kaderini etkiler. Talebin dar kurulması sonradan artırım ihtiyacı doğurur; gereğinden geniş kurulması ise gider ve karşı taraf lehine sonuçlar bakımından yük getirir. Ayrıca kazandırmanın birden fazla kişiye yapıldığı hâllerde husumetin eksik yöneltilmesi, dosyanın taraf teşkili tamamlanmadan ilerlemesine ve emek kaybına yol açar.
Değer Tespiti ve Bilirkişi Aşamasının Planlanması
- Tereke kalemleri taşınmaz, taşınır, alacak ve şirket payı olarak ayrı listelere bölünür.
- Her kalem için değerlendirmeye esas alınacak tarih ve dayanak belge önceden belirlenir.
- Devredilen taşınmazlarda tapu akit tablosu ile fiilî bedel arasındaki fark not edilir.
- Bilirkişi raporuna itiraz için ele alınacak teknik noktalar rapor gelmeden hazırlanır.
- Muvazaa iddiası ayrıca ileri sürülecekse, tenkis talebiyle ilişkisi baştan kurgulanır.
Karşı Tarafın Süre Savunmasına Hazırlık
Tenkis dosyalarında davalı tarafın ilk savunması genellikle sürenin geçtiği yönündedir. Bu savunmaya karşı hazırlık, iddia edilen öğrenme tarihinin neden gerçekçi olmadığını gösteren somut belgelerle yapılır. Örneğin tapu kaydına erişimin belirli bir tarihten önce mümkün olmadığı, vasiyetnamenin geç tebliğ edildiği ya da devrin ancak tereke incelemesiyle ortaya çıktığı gösterilebiliyorsa, süre tartışması esas incelemeye taşınabilir. Bu belgelerin duruşma aşamasında değil, dilekçeler teatisi tamamlanmadan dosyaya konulması önemlidir.
Miras dosyaları aile geçmişine, belge düzenine ve murisin işlemlerinin niteliğine göre birbirinden ayrışır. Yukarıdaki başlıklar yol gösterici olup, kendi terekenizdeki tarihleri ve devirleri bir hukukçuyla birlikte tek tek doğrulatmanız tavsiye edilir.