Miras bırakanın ölümünden sonra mirasçıların önüne birden fazla süre birden çıkar ve bunlar aynı anda işlemeye başlar. Bu sürelerin en kritik olanı, mirasın reddi için öngörülen üç aylık süredir. Vasiyetnameye itiraz etmeyi planlayan bir mirasçının, itiraz hazırlığı yaparken bu süreyi kaçırması sık rastlanan bir durumdur.
Vasiyetnamenin Açılması ve Tebliği
Vasiyetname, sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunur ve ilgililere tebliğ edilir. Bu işlem bir dava değil, çekişmesiz yargı işidir; vasiyetnamenin geçerli olduğu anlamına gelmez. Bu ayrım önemlidir, çünkü "mahkeme okudu, kesinleşti" düşüncesiyle hareket eden mirasçı dava açma hakkını kullanmadan bekler. Tebliğ tarihi, sonraki adımların takvimini kuran temel tarihtir ve mutlaka kayıt altına alınmalıdır.
Üç Ay Neyin Süresidir?
Üç aylık süre, mirasın reddi içindir. Yasal mirasçılar bakımından bu süre ölümü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten; vasiyetname ile atanan mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine tebliğ edildiği tarihten işler. Tereke borca batıksa, süresinde yapılmayan ret nedeniyle mirasçı borçlardan sorumlu hâle gelebilir. Terekeye ilişkin işlemlere karışmak ise reddi imkânsız kılabileceğinden, karar verilmeden önce tereke mallarına dokunulmaması gerekir. Terekenin durumu belirsizse, defter tutulmasını istemek değerlendirilebilecek bir seçenektir.
İptal ve Tenkis: Farklı Amaçlar, Farklı Süreler
Vasiyetnameye yönelik itiraz iki ana biçimde ileri sürülür ve ikisi karıştırılmamalıdır:
- İptal davası: Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekle aykırılık veya içeriğin hukuka aykırılığı iddiasına dayanır. TMK'da öngörülen hak düşürücü süreler, iptal sebebinin ve tasarrufun öğrenildiği tarihe bağlı olarak işler.
- Tenkis davası: Vasiyetname geçerli olsa bile saklı payın ihlal edildiği iddiasına dayanır. Amaç tasarrufu ortadan kaldırmak değil, saklı pay oranında geri indirmektir.
Aynı dosyada terditli olarak ileri sürülmeleri mümkündür; ancak hangisinin asıl talep olduğu dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Hangi Mahkeme?
Vasiyetnamenin açılması sulh hukuk mahkemesinin işi olsa da, iptal ve tenkis davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür ve HMK'nın genel yargılama usulüne tabidir. Yetki bakımından miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir. Açılış dosyasının bulunduğu mahkemede dava açmaya çalışmak, görevsizlik kararıyla zaman kaybettirir.
Son Not
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Terekenin yapısı, mirasçıların sıfatı ve vasiyetnamenin düzenlenme biçimi süreleri ve dava türünü değiştirir; tebligatı aldıktan sonra beklemeden hukuki değerlendirme almanız, geri alınamayan sürelerin kaçmasını önler.