Mirasçılar çoğu zaman iki farklı sorunu tek dilekçede çözmeye çalışır: borçlu bir terekeden uzaklaşmak ve terekedeki payının zedelenmesine karşı çıkmak. Oysa TMK bakımından reddi miras ile saklı pay (mahfuz pay) korumasına dayalı tenkis talebi birbirinin zıddı sonuçlar doğurur. Birini seçmek, çoğu hâlde diğerinden vazgeçmek anlamına gelir.
İki Kurum, İki Farklı Amaç
Reddi miras, mirasçının terekenin aktif ve pasifiyle birlikte mirasçılık sıfatından çekilmesidir; amaç borçtan korunmaktır. Tenkis ise mirasçı sıfatını koruyarak, murisin sağlığında yaptığı tasarruflarla zedelenen saklı payın tamamlanmasını istemektir. Reddeden mirasçı, kural olarak saklı pay talebini ileri süremez. Bu nedenle karar verilmeden önce terekenin borç–alacak fotoğrafının çekilmesi zorunludur.
Reddin Yapılacağı Yer ve Üç Aylık Süre
Ret beyanı, sulh hukuk mahkemesine yöneltilir ve TMK'da öngörülen üç aylık süre içinde yapılmalıdır. Sürenin başlangıcı yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını öğrendikleri, atanmış mirasçılar için tasarrufun bildirildiği andır. Terekenin borca batık olduğu açıkça belliyse ayrı bir değerlendirme gündeme gelebilir; ancak bu istisnaya güvenip süreyi geçirmek risklidir.
Terekenin Fotoğrafı: Karardan Önceki Hazırlık
- Mirasçılık belgesinin (veraset ilamı) temini
- Tapu, araç, banka ve ortaklık kayıtlarının sorgulanması
- İcra dosyaları ve vergi borçlarının araştırılması
- Gerekiyorsa terekenin resmi defterinin tutulmasının istenmesi
- Murisin son yıllardaki devir ve bağışlarının listelenmesi
Tenkis Talebinin Muhatabı ve Süresi
Tenkis davası, saklı payı zedeleyen kazandırmadan yararlanan kişilere karşı açılır; bu kişi bir mirasçı olabileceği gibi üçüncü bir kişi de olabilir. Talep, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık ve her hâlde tasarrufun açılmasına bağlı on yıllık hak düşürücü sürelere tabidir. Muvazaa iddiasına dayalı tapu iptali ve tescil talebi ise ayrı bir hukuki temeldir ve farklı ispat düzeni gerektirir; ikisinin terditli biçimde kurgulanması sık başvurulan bir yoldur.
Yanlış Mercie Başvurunun Somut Sonucu
Ret beyanının mahkeme yerine notere veya nüfus müdürlüğüne bildirilmesi, üç aylık sürenin boşa geçmesine yol açar ve mirasçı, terekenin borçlarıyla karşı karşıya kalır. Aynı şekilde tenkis talebinin sulh hukuk mahkemesine yöneltilmesi, HMK uyarınca görev yönünden sonuç doğurur. Başvuru öncesinde talebin adının doğru konması, en basit ama en etkili korumadır.
Bu yazı genel bilgilendirme sağlar; terekenin yapısı ve murisin tasarrufları tercihinizi kökten değiştirebilir. Üç aylık süre kısa olduğundan, vefat sonrası ilk haftalarda hukuki değerlendirme yaptırmanız isabetli olur.