Bir vasiyetnamenin açılıp okunmasının ardından saklı payının zedelendiğini düşünen mirasçının önündeki ilk eşik, itirazını hangi mahkemeye ve hangi dava türüyle sunacağıdır. Türk Medeni Kanunu tereke işlemleri ile esasa ilişkin davaları farklı mercilere dağıttığından, doğru talebin yanlış kapıya bırakılması çoğu kez telafisi güç bir süre kaybına dönüşür.
Açılma İşlemi ile Esas Davanın Ayrımı
Vasiyetnamenin açılması, ilgililere okunması ve mirasçılara tebliği çekişmesiz yargı işidir; sulh hukuk mahkemesinde yürütülür. Vasiyetnamenin iptali ve tenkis talepleri ise çekişmeli yargıya aittir ve asliye hukuk mahkemesinde açılır. Açılma dosyasına sunulan bir beyan dilekçesine vasiyet geçersizdir cümlesinin eklenmesi, iptal davası açılmış sayılmasını sağlamaz.
Tebligat tarihinin belirleyiciliği
Hak düşürücü sürelerin başlangıcı çoğunlukla vasiyetnamenin tebliğine ve mirasçının kazandırmayı öğrendiği ana bağlanır. Bu nedenle tebliğ evrakının tarihli örneği, dosyanın en kritik belgesidir; PTT şerhi okunamıyorsa mahkeme kaleminden onaylı sureti alınmalıdır.
Başvuru Sırası
- Açılma tutanağı, vasiyetname sureti ve tebliğ tarihleri temin edilir.
- Talebin niteliği belirlenir: kesin hükümsüzlük mü, iptal sebebi mi, yoksa yalnızca saklı payın tamamlanması mı istenmektedir.
- Tenkis istemi, mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirleri de kapsayacak biçimde kurgulanır.
- Görevli mahkeme yanında yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri esas alınarak saptanır.
- Terekenin eriyebileceği hâllerde koruma tedbirleri ayrı bir taleple istenir.
Yanlış Mercie Başvurunun Somut Sonucu
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde dosya kendiliğinden görevli mahkemeye gitmez; kanunda öngörülen kısa süre içinde başvuru yapılmazsa dava açılmamış sayılır. İptal istemine ilişkin hak düşürücü süre bu arada işlemeye devam ettiği için, salt usule ilişkin bir tercih hatası esasa ait hakkın tümüyle yitirilmesine yol açabilir.
Saklı Pay Hesabında Gözden Kaçanlar
- Sağlararası kazandırmaların denkleştirme ve tenkis yönünden ayrı ayrı incelenmemesi
- Taşınmaz değerinin ölüm tarihi yerine güncel piyasa değeri üzerinden hesaplanması
- Vasiyet alacaklısına yapılmış kısmi ödemelerin kayıt altına alınmaması
- Birden çok vasiyetname varsa sonraki metnin öncekini ne ölçüde ortadan kaldırdığının incelenmemesi
- Terekedeki borç ve cenaze giderlerinin hesaba katılmaması
Vasiyet uyuşmazlıklarında dosyanın seyri, çoğu zaman ilk dilekçenin hangi mahkemeye ve hangi hukuki nitelendirmeyle verildiği anda belirlenir. Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; her terekenin yapısı ve belge düzeni farklı olduğundan, adım atmadan önce evrak üzerinden bireysel bir değerlendirme yaptırılması yerinde olur.