Miras bırakanın bıraktığı vasiyetname, mirasçılar arasındaki en tartışmalı belgelerden biridir. Bu tartışmada sonucu belirleyen unsur çoğu zaman iddianın gücü değil, doğru dava türünün seçilmesidir. Vasiyetnamenin açılması, iptali, tenkisi ve tereke tespiti birbirinden ayrı taleplerdir; farklı mercilere yöneltilir ve farklı sürelere tabidir. TMK ve HMK ekseninde bu ayrım aşağıda ele alınmaktadır.
İlk Aşama: Vasiyetnamenin Açılması ve Tebliği
Vasiyetname bulunduğunda ilk işlem, sulh hukuk mahkemesince açılıp okunması ve ilgililere tebliğ edilmesidir. Bu aşama bir yargılama değil, tespit niteliğindedir; burada vasiyetnamenin geçerliliği tartışılmaz. Mirasçılar bakımından kritik olan nokta, tebliğ tarihinin sonraki dava sürelerinin başlangıcını etkileyebilmesidir. Bu nedenle tebliğ evrakı mutlaka saklanmalıdır.
İptal mi Tenkis mi? Talebin Doğru Adlandırılması
Bu iki dava sıkça karıştırılır, oysa hukuki temelleri farklıdır:
- İptal davası: Vasiyetnamenin ehliyetsizlik, şekil eksikliği, irade sakatlığı veya içeriğinin hukuka aykırılığı gibi sebeplerle geçersiz olduğu iddiasına dayanır.
- Tenkis davası: Vasiyetnamenin geçerli olduğu kabul edilir; ancak saklı paylı mirasçının payına yapılan tecavüzün giderilmesi istenir.
Yalnızca iptal talebiyle açılan bir davada, iptal sebepleri yerinde görülmezse saklı pay tartışması kendiliğinden yapılmaz. Bu nedenle talep sonucu kurulurken kademeli talep tekniği düşünülmelidir.
Görev ve yetki
İptal ve tenkis istemleri, tereke tespiti gibi çekişmesiz işlerden ayrılır ve genel görevli mahkemede görülür. Yetki bakımından ise miras bırakanın son yerleşim yeri belirleyicidir. Mirasçının kendi ikametgâhındaki mahkemeye açılan dava yetki itirazıyla karşılaşabilir.
Şekil ve Ehliyet İncelemesinde Bakılacaklar
- El yazılı vasiyetnamede metnin tamamının miras bırakanın el yazısıyla yazılıp yazılmadığı, tarih ve imzanın bulunup bulunmadığı
- Resmî vasiyetnamede tanıkların sıfatı ve tanık olamayacak kişiler arasında yer alıp almadığı
- Düzenleme tarihinde miras bırakanın ayırt etme gücü; sağlık kayıtları, reçeteler, hastane yatış kayıtları
- Aynı kişiye ait birden fazla vasiyetname varsa tarih sıralaması ve sonrakinin öncekini ne ölçüde ortadan kaldırdığı
- Mirastan çıkarma ifadesi varsa sebebinin metinde gösterilip gösterilmediği
Tereke Değerinin Belirlenmesi
Tenkis hesabı, terekenin doğru belirlenmesine bağlıdır. Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler, özellikle bedelsiz ya da düşük bedelli kazandırmalar hesaba katılmadan yapılan bir tenkis talebi eksik kalır. Tapu kayıtlarının geçmişe dönük çıkarılması, banka hareketlerinin istenmesi ve şirket paylarının değerlemesi bu aşamanın temel adımlarıdır.
Uyarı
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Vasiyetnamenin türü, düzenlenme tarihi ve mirasçıların sıfatı hem dava türünü hem süreleri değiştirir; vasiyetname size tebliğ edildiğinde süreler işlemeye başlayabileceğinden, dosyanın vakit geçirilmeden bir hukukçuyla değerlendirilmesi önerilir.