Miras kalan taşınmaz üzerindeki paylı veya elbirliği mülkiyetini sona erdirmek isteyen mirasçı için ilk teknik eşik, davanın hangi mahkemede açılacağıdır. TMK ve HMK çerçevesinde ortaklığın giderilmesi davasında görev ve yetki kuralları büyük ölçüde bağlayıcıdır; yanlış mahkemeye açılan dava, taraflar arasındaki esaslı tartışmaya hiç girilmeden dosyanın gönderilmesiyle aylar kaybettirir.
Görev: Sulh Hukuk Mahkemesi
Paydaşlığın giderilmesi talepleri sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Uygulamada dava dilekçesinin, tereke ile ilgili olduğu düşüncesiyle asliye hukuk mahkemesine sunulması sık rastlanan bir hatadır. Görev kuralı kamu düzenindendir; taraflar aksini kararlaştıramaz ve mahkeme bu hususu kendiliğinden gözetir.
Yetki: Taşınmazın Bulunduğu Yer
Taşınmaz üzerindeki ortaklığın giderilmesinde yetki, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine aittir. Mirasçıların yerleşim yerleri farklı illerde olsa dahi bu durum değişmez. Birden çok taşınmaz farklı yargı çevrelerinde ise, hangi taşınmazın hangi dosyada talep edildiği dilekçede tek tek gösterilmelidir; aksi hâlde bir kısım talep yetkisizlik nedeniyle ayrılabilir.
Ret Süresiyle Kesişen 3 Aylık Takvim
Mirasın reddi için kanunda öngörülen üç aylık süre, ortaklığın giderilmesi planını doğrudan etkiler. Terekede borç ihtimali varken açılan bir paylaştırma davası, mirasçının terekeyi benimsediği yönünde tartışma doğurabilir. Bu nedenle ölüm tarihi, mirasçılığın öğrenildiği tarih ve ret süresinin dolduğu tarih, dava açılmadan önce aynı takvimde işaretlenmelidir.
Dava Öncesi Hazırlık Sırası
- Mirasçılık belgesi temin edilir; mirasçıların tamamı davada taraf gösterilir.
- Taşınmazın tapu kaydı, varsa imar ve kat mülkiyeti durumu çıkarılır.
- Aynen taksimin mümkün olup olmadığı, talep sıralamasında önden belirtilir.
- Terekedeki muhtemel borçlar ve ret süresi kontrol edilir.
- Satış yoluyla giderilme hâlinde payların dağılımına ilişkin itirazlar önceden öngörülür.
Sık Görülen Merci Hataları
- Miras taksim sözleşmesi bulunduğu hâlde önce onun geçerliliğinin tartışılması gerekirken doğrudan satış talebiyle dava açılması.
- Mirasçılardan birinin dava dışı bırakılması ve dosyanın taraf teşkili nedeniyle uzaması.
- Taşınmaz dışındaki malvarlığı için aynı dosyada talep ileri sürülmesi.
Ortaklığın giderilmesi, mirasçılar arasındaki gerilimi hukuki bir düzleme taşıyan pratik bir yoldur; ancak görev, yetki ve taraf teşkili doğru kurulmadığında süreç gereksiz yere uzar. Terekede borç şüphesi, vasiyetname ya da yurt dışında mirasçı varsa dosyanızı açmadan önce hukuki destek almanız uygun olur. Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir.