Saklı payı zedelenen mirasçının başvurabileceği tenkis yolu, Türk Medeni Kanunu'nun en çok süre kaybıyla sonuçlanan kurumlarından biridir. Talebin haklılığı çoğu kez tartışmasızdır; buna rağmen dava, zamanaşımı ve hak düşürücü süre savunması karşısında esasa girilmeden sonuçlanabilir.
Sürenin Başladığı An Neye Bağlı?
Tenkis talebi bakımından süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği andan itibaren işlemeye başlar ve her hâlde belirli bir üst sınırla sınırlanır. Buradaki kritik nokta, öğrenmenin ne zaman gerçekleştiğidir. Tapudaki devrin varlığını bilmek ile bu devrin saklı payı zedelediğini anlamak farklı şeylerdir. Vasiyetnamenin bulunduğu hâllerde ise sürenin başlangıcı, vasiyetnamenin açılıp ilgililere bildirildiği tarihe bağlanır. Bu ayrım dilekçede açıkça kurulmalı, öğrenme anı somut belgeyle desteklenmelidir.
Tenkis mi, Muris Muvazaası mı?
Uygulamada iki talep sıklıkla karıştırılır. Miras bırakanın mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla yaptığı görünürde satış işlemine karşı ileri sürülen muvazaa iddiası ile saklı payın tamamlanması amacı taşıyan tenkis talebi farklı hukuki temellere dayanır ve farklı sürelere tabidir. Muvazaa iddiası işlemin baştan geçersizliğini savunurken, tenkis geçerli bir tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesini ister. Yanlış hukuki nitelendirme, davanın reddine yol açabileceği gibi süre savunmasını da karşı tarafın lehine çevirir.
Görev ve Yetki
- Tenkis davası, dava değeri ne olursa olsun asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi bu davalarda kesin yetkilidir.
- Sulh hukuk mahkemesi terekeye ilişkin bazı işlerde görevlidir; tenkis talebinin bu mahkemeye götürülmesi görevsizlik doğurur.
- Terekenin tespiti, mirasçılık belgesi ve tenkis talepleri ayrı dosyalar hâlinde yürür.
Hesaplamanın Kurulması
- Miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı belirlenir.
- Sağlığında yaptığı ve kanunen hesaba katılması gereken kazandırmalar eklenir.
- Borçlar düşülerek tenkise esas değer bulunur.
- Saklı pay oranları mirasçı sıfatına göre hesaplanır ve aşan kısım tespit edilir.
- Tenkisin sıra ve şekli, tasarrufların yapılış tarihine göre belirlenir.
Bu hesap kalemlerinin her biri ayrı delil gerektirir: tapu kayıtları, banka hareketleri, şirket pay defteri kayıtları ve varsa değerleme raporları. Dava dilekçesinde talep, belirsiz alacak niteliğinde mi yoksa kısmi mi olduğu açıkça belirtilmelidir; bu tercih hem harç hem de zamanaşımının kesilmesi bakımından sonuç doğurur.
Savunmaya Karşı Hazırlık
Davalı tarafın ilk savunması genellikle sürenin geçtiği yönünde olur. Bu savunmayı karşılamak için öğrenme anına ilişkin karine oluşturacak belgeler önceden hazırlanmalıdır: tapu sorgu tarihleri, yazışmalar veya önceki dava dosyaları bu kapsamda değerlendirilebilir.
Yukarıdaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Miras dosyalarında her tasarrufun ayrı incelenmesi gerektiğinden, süre savunmasıyla karşılaşmamak için terekeye ilişkin belgeleri erken aşamada bir hukukçuyla değerlendirmeniz önerilir.