Bir yakının ölümünden sonra atılan ilk adımlar, mirasın hem paylaşımını hem de borçlardan sorumluluğu belirler. Veraset ilamı alınması ile mirasın reddi birbirinden bağımsız iki işlemdir ve bunlar farklı mercilerde, farklı takvimlerde yürür. En sık görülen hata, ilamı almakla sürecin güvence altına alındığını düşünmektir.
Mirasçılık Belgesi: İki Ayrı Kapı
Mirasçılık belgesi kural olarak noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Bununla birlikte noterin belge düzenleyemeyeceği hâller vardır: nüfus kayıtlarından mirasçılık ilişkisinin açıkça anlaşılamadığı durumlar, yabancılık unsuru taşıyan dosyalar ve kayıtlar arasında çelişki bulunan hâller mahkemeye gitmeyi gerektirir. Noterden dönen talep zaman kaybettirir; bu nedenle başvurudan önce nüfus kayıt örneğinin bütün mirasçıları eksiksiz gösterip göstermediği incelenmelidir.
Reddin Takvimi Ölümle Başlar
Mirasın reddi, yasal mirasçılar bakımından ölümü öğrenme tarihinden itibaren işleyen üç aylık süreye bağlıdır. Bu sürenin en tehlikeli yanı, kendiliğinden ve sessizce işlemesidir: terekenin borca batık olduğu çoğu kez alacaklıların takip başlatmasıyla, yani süre dolduktan sonra fark edilir. Atanmış mirasçılar ve vasiyetnamenin tebliğine bağlı hâllerde başlangıç anı değişebileceğinden, tarih hesabı belgeyle sabitlenmelidir.
Ret Beyanı Nereye Yapılır?
Mirasın reddi beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır; noter bu beyanı kabul etmez. Yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Mirasçının kendi ikametgâhındaki mahkemeye başvurması yetkisizlik sonucunu doğurur ve üç aylık süre içinde düzeltilemezse ret imkânı ortadan kalkabilir. Bu nedenle ölüm belgesindeki adres ile adres kayıt sistemindeki son kayıt karşılaştırılmalıdır.
Terekeyi Anlamadan Karar Vermeyin
Ret kararı geri alınamayacağı için, öncesinde terekenin fotoğrafı çekilmelidir. Bu amaçla incelenmesi gereken kalemler:
- Tapu ve araç kayıtları
- Banka hesapları ile kredi ve kredi kartı borçları
- Devam eden icra takipleri ve dava dosyaları
- Vergi ve prim borçları
- Kefalet ve senet yükümlülükleri
Borç ile malvarlığı arasındaki denge belirsizse, doğrudan ret yerine terekenin resmî defterinin tutulmasının istenmesi seçeneği değerlendirilebilir.
Ret Sonrası Zincir Etkisi
Bir mirasçının reddi, mirasın kendisinden sonra gelen mirasçılara geçmesi sonucunu doğurur. Bu nedenle aile içinde tek kişinin ret beyanında bulunması çoğu zaman yeterli olmaz; alt soy ve diğer zümreler için de aynı takvim yeniden işlemeye başlar. Reddin sonuçları ile terekeye karşı açılacak davaların birbirine karışmaması için tüm beyanlar tek bir tabloda izlenmelidir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Mirasçı çevresi, terekenin yapısı ve süre başlangıcı her dosyada değişebileceğinden, özellikle ret kararı öncesinde profesyonel destek alınması yerinde olacaktır.