Miras dosyalarında en sık rastlanan usul kaybı, aynı olay için birden çok dava türü bulunmasına rağmen bunlardan yanlış olanın seçilmesidir. Tenkis, tapu iptali ve tescil, mirasçılık belgesi ve terekenin paylaşımı ayrı taleplerdir; her biri farklı mahkemeye ve farklı ispat düzenine tabidir. Aşağıda TMK ve HMK ekseninde bu ayrım ele alınmıştır.
Tenkis ne zaman gündeme gelir?
Tenkis, mirasbırakanın saklı paylı mirasçıların paylarını zedeleyecek biçimde tasarrufta bulunması halinde, bu tasarrufun saklı payı ihlal eden kısmının indirilmesini sağlar. Talep, tasarrufun tümüyle geçersizliğini değil, sınırın aşan kısmının düzeltilmesini hedefler. Bu nedenle tenkis ile muvazaa iddiası birbirinin alternatifidir; ikisi aynı dilekçede ileri sürülecekse kademeli olarak kurulmalıdır.
Hangi talep hangi mahkemeye?
- Mirasçılık belgesinin verilmesi: çekişmesiz yargı işi olarak sulh hukuk mahkemesinden veya noterden istenir.
- Terekenin tespiti ve koruma önlemleri: sulh hukuk mahkemesinin alanındadır.
- Tenkis, muvazaa ve mirasın paylaşılması davaları: çekişmeli yargıya girer ve asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Sulh ve asliye ayrımının gözden kaçırılması, dosyanın esasa girilmeden görevsizlikle sonuçlanmasına yol açar. Görevsizlik kararı sonrasında dosyanın gönderilmesi için tanınan süre içinde başvuru yapılmazsa dava açılmamış sayılır.
Yetki: mirasbırakanın son yerleşim yeri
Miras davalarında yetki kuralı, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlıdır. Mirasçıların yaşadığı yer değil, mirasbırakanın son adresi esas alınır. Nüfus kayıt örneği ve adres kayıt sisteminden alınacak belge, yetki tartışmasını baştan kapatır.
Tenkis dosyasının hazırlık sırası
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği ile mirasçı çemberi netleştirilir.
- Mirasbırakanın ölüm tarihi itibarıyla mal varlığı; tapu, araç, banka ve şirket pay kayıtlarıyla listelenir.
- Ölümden önceki devirler tarih sırasıyla çıkarılır; devir bedeli ile gerçek değer karşılaştırılır.
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa açılma tutanağıyla birlikte dosyaya konur.
- Saklı pay hesabı, terekenin aktif ve pasifi ayrıştırılarak sayısal biçimde sunulur.
Süre baskısı
Tenkis talebi süreye bağlıdır ve süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi ile bağlantılıdır. Öğrenme anının hangi belgeyle ortaya konduğu çoğu dosyada tartışma konusu olur; bu nedenle tapu kayıtlarının ne zaman temin edildiği ve mirasçılar arasındaki yazışmaların tarihleri saklanmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Tereke yapısı ve yapılan devirlerin niteliği sonucu doğrudan etkilediğinden, tenkis talebinden önce hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.