Miras bırakanın ölümüyle terekedeki mallar üzerinde mirasçılar arasında elbirliği mülkiyeti doğar. Bu ortaklık, mirasçılardan biri istemedikçe kendiliğinden sona ermez ve uygulamada yıllarca sürebilir. TMK mirasın geçişi ile paylaşmayı düzenlerken, HMK hangi talebin hangi mahkemede ve nasıl ileri sürüleceğini belirler. Sorunların büyük kısmı, farklı nitelikteki taleplerin aynı dosyaya sıkıştırılmasından doğar.
Birbirine Karışan Üç Ayrı Talep
- Mirasçılık belgesi ve tereke işlemleri: Terekenin tespiti, defter tutulması gibi işlemler ayrı bir usule tabidir ve genellikle sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır.
- Mirasın paylaşılması davası: Terekenin bütünü üzerinde paylaştırma isteniyorsa, bu talep ortaklığın giderilmesinden farklı bir davadır.
- Ortaklığın giderilmesi: Belirli bir mal üzerindeki ortaklığın satış veya aynen taksimle sona erdirilmesi talebidir.
Hangi talebin seçileceği, terekenin yapısına göre değişir. Tek bir taşınmaz varsa doğrudan ortaklığın giderilmesi pratik olabilirken, çok kalemli bir terekede paylaştırma davası daha uygun sonuç verebilir.
Elbirliği Mülkiyetinin Getirdiği Kısıt
Elbirliği mülkiyetinde mirasçılar tek başına tasarrufta bulunamaz; işlemler kural olarak oybirliği ister. Bu nedenle ortaklığın giderilmesi davasında tüm mirasçıların taraf gösterilmesi zorunludur. Mirasçılardan biri vefat etmişse onun mirasçıları da dosyaya dâhil edilmelidir. Uygulamada dosyaların en çok uzadığı nokta budur: eksik taraf ve tamamlanamayan tebligat. Yurt dışında yaşayan mirasçılar bakımından tebligat usulünün önceden planlanması gerekir.
Paylaşımı Etkileyen Geçmiş İşlemler
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler ve bunların karşılığı incelenir.
- Denkleştirme veya tenkis iddiası varsa, bunun ayrı bir talep olduğu göz önünde tutulur.
- Vasiyetname bulunup bulunmadığı ve açılma durumu araştırılır.
- Terekeye ait borçlar ve ödenmiş masraflar belgelenir.
- Mirastan feragat veya mirasın reddine ilişkin işlemler kontrol edilir.
Yetki ve Süre Notu
Terekeye ilişkin bazı işlemlerde miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir; taşınmazlara ilişkin taleplerde ise taşınmazın bulunduğu yer gündeme gelir. Talebin türüne göre farklı yerlere başvurulması gerektiği için, dosya açmadan önce yetki haritası çıkarılmalıdır. Ayrıca mirasın reddi gibi belirli işlemler bakımından kanunda süreler öngörülmüştür; bu süreler kaçırıldığında geri dönüş imkânı sınırlıdır.
Aile içi paylaşımlarda anlaşmayla sonuçlanan çözümler çoğu zaman daha hızlı ve düşük maliyetlidir; dava yolu bu ihtimal tükendiğinde işlevlidir. Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Terekenizin yapısına uygun talebi belirlemek için hukuki destek almanız, yıllar süren bir dosyayı baştan önleyebilir.