Miras bırakanın ölümünden sonra ilk gündeme gelen işlemler dava değil, çekişmesiz yargı niteliğindeki tespit ve açılma işlemleridir. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu süreçte, vasiyetnamenin açılıp okunması ile mirasın reddi için tanınan süre birbirine bağlı olarak ilerler; tebligat gecikmesi her ikisini birden etkiler.
Yetkili Mahkeme: Son Yerleşim Yeri
Vasiyetnamenin açılması, tereke tespiti ve mirasçılık belgesine ilişkin talepler kural olarak miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesinde görülür. Mirasçıların yaşadığı il farklı olsa dahi bu ölçüt değişmez. Buna karşılık tenkis, vasiyetnamenin iptali ve miras sebebiyle istihkak gibi çekişmeli davalar asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girer. Bu ayrım yapılmadan açılan dosyalar görev veya yetki yönünden reddedilir.
Açılma, Okuma ve Tebliğ Zinciri
Elinde vasiyetname bulunan kişi, öğrendiği andan itibaren gecikmeksizin bunu mahkemeye teslim etmekle yükümlüdür. Mahkeme vasiyetnameyi açar, ilgililerin katılımıyla okur ve mirasçılara birer örneğini tebliğ eder. Bu tebliğ yalnızca bilgilendirme değildir; iptal ve tenkis taleplerinin süresi ile mirasın reddi kararının verileceği zaman dilimi buradan itibaren şekillenir.
Üç Aylık Ret Süresi Nereden Başlar
Yasal mirasçılar bakımından süre kural olarak miras bırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten itibaren işler. Süre içinde ret beyanında bulunulmaması, terekenin borçlarıyla birlikte kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir. Terekenin borca batık olduğunun açıkça anlaşıldığı hâllerde ayrı bir değerlendirme yapılır; ancak bu istisnaya güvenip süreyi geçirmek risklidir.
Tebligat Gecikmesinin Somut Etkileri
- Yurt dışındaki mirasçılara yapılacak tebligat aylar sürebilir; bu süre planlamaya baştan eklenmelidir.
- Adres kayıt sisteminde güncel olmayan mirasçılar için araştırma yapılmadan tebliğ tamamlanmaz.
- Küçük veya kısıtlı mirasçılar bakımından temsil ilişkisi kurulmadan yapılan tebliğ tartışmalı hâle gelir.
- Tebliğ tarihleri farklı olan mirasçılar için süreler ayrı ayrı işler; tek bir takvim kurmak hatalıdır.
Belge Hazırlığında Sıra
Nüfus kayıt örneği, ölüm belgesi, tapu ve araç kayıtları, banka hesap ve kredi bilgileri ile varsa şirket pay kayıtları erken toplanmalıdır. Terekenin aktif ve pasifi çıkarılmadan ret, kabul veya resmi defter tutulması taleplerinden hangisinin lehe olduğu belirlenemez. Vasiyetnamenin şekil şartlarına ilişkin itiraz düşünülüyorsa el yazısı, tarih ve imza unsurları ayrıca incelenmelidir.
Yazıdaki bilgiler genel çerçeve sunar. Terekenin yapısı ve mirasçıların durumu her dosyada farklı olduğundan, üç aylık süre içinde bir hukukçuyla birlikte tereke değerlendirmesi yapılması önerilir.