Bir vasiyetnamenin varlığı, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünün sınırsız olduğu anlamına gelmez. TMK, altsoy ve belirli mirasçılar bakımından saklı pay güvencesi öngörür. Uyuşmazlığın merkezinde ise genellikle tek bir soru vardır: tereke gerçekte neydi ve saklı pay ne ölçüde zedelendi?
Önce Doğru Davayı Seçmek
Uygulamada birbirine karıştırılan üç talep vardır ve delilleri ayrıdır:
- Vasiyetnamenin iptali: şekil eksikliği, ehliyetsizlik, yanılma veya aldatma iddiası
- Tenkis: vasiyetname geçerli olsa dahi saklı payı aşan kısmın indirilmesi
- Muvazaa iddiası: sağlararası devirlerin görünürde satış, gerçekte bağış olduğu iddiası
Yanlış talep seçimi, süresi geçtikten sonra düzeltilemeyen bir kayba dönüşebilir; bu nedenle terekedeki her kazandırma ayrı ayrı sınıflandırılmalıdır.
Tenkiste Hesabın Kurulması
Tenkis, duygusal bir adalet talebi değil bir hesap işidir. Terekeye dâhil aktifler, borçlar, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar ve bunların değerlendirme tarihi belirlenmeden sonuç alınamaz. Bu nedenle tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, şirket pay defterleri ve varsa denkleştirmeye tabi önceki devirler dosyaya birlikte konulmalı; bilirkişi incelemesinin hangi kalemler üzerinde yapılacağı dilekçede açıkça gösterilmelidir.
Ehliyet Tartışmasında Delil Zinciri
Mirasbırakanın işlem tarihindeki ayırt etme gücü tartışmalıysa, tek bir rapora yaslanmak yerine zaman çizelgesi kurulmalıdır: hastane kayıtları, reçeteler, bakım hizmeti sözleşmeleri, resmi vasiyette işlemi yapan memurun ve tanıkların beyanı. HMK uyarınca tanık deliline dayanılacaksa, tanıkların hangi olguyu bildiği dilekçede belirtilmelidir.
Zamanın Sessizce İşlemesi
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine bağlanan bir süreye ve her hâlükârda mirasın açılmasından itibaren işleyen uzun bir süreye tabidir. Vasiyetnamenin açılması ve mirasçılara tebliği bu hesabın başlangıcını etkilediğinden, tebligat evrakının tarihi mutlaka saklanmalıdır. Sürelerin kaçırılması, esasta haklı olan mirasçıyı dahi sonuçsuz bırakır.
Buradaki anlatım genel bilgilendirme amaçlıdır. Terekenin yapısı ve kazandırmaların niteliği her ailede farklı olduğundan, mirasa ilişkin adım atmadan önce belgelerinizle birlikte hukuki görüş almanız uygun olur.