Miras bırakanın ölümünden sonra ortaya çıkan uyuşmazlıklarda iki soru neredeyse her dosyada birlikte sorulur: tasarruf gerçekten geçerli mi, geçerliyse saklı payı zedeliyor mu? TMK bu iki soruyu farklı davalara bağlar ve HMK usul çerçevesini belirler. İkisini birbirine karıştırmak, en sık rastlanan yol hatasıdır.
İptal mi, Tenkis mi? İki Talep İki Ayrı Kurgu
Vasiyetnamenin şekil eksikliği, ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya hukuka aykırılık nedeniyle geçersizliği ileri sürülüyorsa iptal davası gündeme gelir. Tasarruf geçerli olmakla birlikte saklı paylı mirasçının payını aşıyorsa tenkis davası açılır. İptal talebinin reddi hâlinde tenkis talebinin de düşmemesi için, terditli talep kurgusu baştan düşünülmelidir; sonradan eklenen talepte süre sorunu doğabilir.
Süreler Hak Düşürücüdür, Delille Değil Takvimle Yönetilir
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süreye ve tasarrufun açılmasına bağlı daha uzun bir üst süreye tabidir. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği çoğu zaman tartışmalıdır; bu nedenle vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tutanağın tebliğ tarihi, veraset ilamının alındığı tarih ve tapu kayıtlarının ne zaman incelendiği dosyada belgelenmelidir.
Terekeyi Görünür Kılan Delil Kalemleri
- Tapu kayıtları ve devir işlemlerinin akit tablosu örnekleri
- Banka hesap hareketleri, kiralık kasa kayıtları ve kredi dosyaları
- Şirket pay defteri kayıtları ve ortaklık payı devirleri
- Sağlık kayıtları: ehliyet tartışması varsa tasarruf tarihine yakın dönem raporları
- Devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediğini gösteren kayıtlar
Muvazaa iddialarında bedelin fiilen ödendiğine dair bir akış bulunmaması, satış görünümlü işlemin bağış niteliğini tartışmaya açar. Bu nedenle sadece tapudaki işlem türüne değil, para hareketine bakılmalıdır.
Yanlış Mercie Başvuru Nasıl Ortaya Çıkıyor?
Terekenin tespiti, defter tutulması, mirasın reddinin tescili gibi çekişmesiz iş niteliğindeki talepler ile iptal ve tenkis gibi çekişmeli davalar aynı mercide görülmez. Uygulamada koruma tedbiri niteliğindeki bir talep dava dilekçesine eklendiğinde ya da paylaşma talebi henüz mirasçılık sıfatı çekişmeliyken açıldığında dosya usulden takılır. Yetki bakımından da miras bırakanın son yerleşim yeri belirleyicidir; taşınmazın bulunduğu yer tek başına yol göstermez.
Dosya Kurarken İzlenecek Sıra
- Mirasçılık belgesini ve varsa vasiyetname örneğini temin edin.
- Tasarrufların tarih sırasını çıkarın, hangi malvarlığı hangi işlemle çıkmış görün.
- İptal ve tenkis taleplerini terditli biçimde kurgulayın.
- Süre riski varsa öncelikle davayı açıp delil toplamayı sonraya bırakmayı değerlendirin.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile yapısı, tasarrufların niteliği ve tereke kalemleri her dosyada sonucu değiştirebileceğinden, süreler işlemeye başlamışken hukuki destek alınması önerilir.