Vasiyetname ile yapılan kazandırmalar, mirasçıların saklı payını aştığında uyuşmazlık çoğu kez tenkis davası üzerinden yürür. TMK ve HMK hükümlerinin birlikte uygulandığı bu dosyalarda, hangi işin çekişmesiz yargıya hangi işin dava yoluna ait olduğu karıştırıldığında telafisi güç usul sorunları doğar. Aşağıda mahfuz pay ekseninde mahkeme, yetki ve süre analizi yapılmaktadır.
Vasiyetnamenin Açılması Dava Değildir
Sulh hukuk mahkemesince yürütülen vasiyetnamenin açılıp okunması ve ilgililere tebliği işlemi, çekişmesiz yargı işidir. Bu aşamada verilen karar, vasiyetnamenin geçerliliğini veya saklı payın ihlal edilip edilmediğini tespit etmez. Uygulamadaki en yaygın yanılgı, açılma tutanağını nihai bir karar sanarak ayrı bir dava açmayı ertelemektir.
Tenkis ve İptal Davalarında Görev ile Yetki
Tenkis ile vasiyetnamenin iptali talepleri asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir ve bu yetki kesindir. Terekedeki taşınmazın bulunduğu yer ya da davacının ikametgâhı üzerinden açılan dava, yetkisizlik nedeniyle geri döner; bu sırada süreler işlemeye devam ettiğinden hak kaybı riski büyür.
Sürelerin Başlangıcı
- Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık süreye tabidir.
- Her hâlde vasiyetnameler bakımından açılma tarihinden, diğer ölüme bağlı tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren uzun süre işler.
- Vasiyetnamenin iptali talebi de öğrenme esaslı bir yıllık süreye bağlıdır; iyiniyetli olmayan davalıya karşı süre farklılaşabilir.
- Süreler hak düşürücü olduğundan mahkemece kendiliğinden gözetilir.
Saklı Payın Hesabında Delil Kurgusu
Tenkis hesabı, ölüm tarihindeki tereke mevcuduna sağlararası kazandırmaların eklenmesiyle yapılır. Bu nedenle tapu kayıtları, banka hareketleri, satış görünümlü devirlerin gerçek bedeli ve varsa muvazaa iddiasına ilişkin tanık beyanları birlikte toplanmalıdır. Terekenin tespiti talebi, delillerin bir kısmını dava öncesinde sabitlemek bakımından işlevlidir.
Talep Sırasının Kurulması
- Öncelikle mirasçılık belgesi ve vasiyetnamenin tebliğ tarihleri belirlenir.
- Tereke unsurları ve sağlararası devirler tarih sırasıyla listelenir.
- Saklı pay oranı, mirasçı sıfatına göre ayrı ayrı hesaplanır.
- Tenkis talebi ile terditli olarak ileri sürülecek diğer talepler kademelendirilir.
- Tedbir gerektiren devir riski varsa gerekçesiyle birlikte istenir.
Miras dosyalarında sonucu belirleyen ayrıntı çoğu zaman tek bir tarihtir. Buradaki genel açıklamalar somut terekenin yapısına göre değişebileceğinden, süre başlamadan önce dosyanın uzmanlaşmış bir hukukçuyla ele alınması önerilir.