Bir vasiyetname ortaya çıktığında mirasçıların ilk sorusu genellikle içerikle ilgilidir; oysa uygulamada dosyayı en çok yıpratan konu, talebin yanlış mahkemeye ve yanlış usulle taşınmasıdır. Bu rehber, vasiyetnameye dayalı miras paylaşımı uyuşmazlıklarında görev ve yetki tablosunu netleştirmeyi ve usule aykırı işlem nedeniyle doğan kayıpları önlemeyi amaçlar.
Talebin Türü Mahkemeyi Belirler
Miras hukukunda tek bir “vasiyet davası” yoktur. TMK kapsamındaki talepler birbirinden ayrı usullere tabidir:
- Vasiyetnamenin açılıp okunması ve terekenin tespiti gibi çekişmesiz yargı işleri sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır.
- Vasiyetnamenin iptali, tenkis ve mirasçılık sıfatının çekişmeli olduğu talepler asliye hukuk mahkemesinde çekişmeli yargı usulüyle görülür.
- Muvazaa iddiası ile tapu iptali ve tescil talepleri ayrı bir hukuki sebebe dayandığından, hepsinin tek dilekçede toplanması çoğu zaman tefrik kararıyla sonuçlanır.
Görev kuralı kamu düzenindendir; taraflar anlaşsa dahi değiştirilemez ve yargılamanın her aşamasında gözetilir. Bu nedenle görevsiz mahkemede geçirilen aylar esas bakımından kazanım sağlamaz.
Yetkide Ölçüt: Son Yerleşim Yeri
TMK, miras davalarında kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesini yetkili sayar. Buradaki kritik ayrıntı, nüfusta görünen adres ile fiilen yaşanan yerin çoğu dosyada örtüşmemesidir. Uzun süre bakımevinde ya da çocuğunun yanında kalan bir mirasbırakan bakımından son yerleşim yeri, yerleşme niyetiyle birlikte değerlendirilir. Tereke içinde taşınmaz bulunması tek başına yetkiyi taşınmazın bulunduğu yere kaydırmaz; ancak talep taşınmazın aynına ilişkin hâle geldiğinde kesin yetki gündeme gelir.
Usule Aykırı İşlem Bu Dosyalarda Nereden Doğuyor?
- Vasiyetnamenin açılması işlemi tamamlanmadan doğrudan tenkis veya iptal talebiyle dava açılması,
- Zorunlu dava arkadaşlığı bulunan taleplerde tüm mirasçıların davaya dâhil edilmemesi ve taraf teşkilinin eksik kalması,
- El yazılı vasiyetnamede aslın mahkemeye sunulmayıp fotokopiyle yetinilmesi,
- İptal ve tenkis taleplerinin süreleri farklı işlediği hâlde tek takvimle izlenmesi,
- Tebligatın mirasçıların güncel adresine değil, tereke dosyasındaki eski adrese çıkarılması.
Dava Öncesi Kontrol Sırası
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneğiyle mirasçı çemberi kesinleştirilir.
- Vasiyetnamenin şekli ve saklandığı merci tespit edilir.
- Açılma-okunma tutanağı ile tebliğ tarihleri dosyaya alınır; süreler bu tarihlerden yürütülür.
- Talepler çekişmesiz ve çekişmeli yargı başlıkları altında ayrıştırılır.
- Yetki itirazı ihtimaline karşı son yerleşim yerini destekleyen belgeler önceden hazırlanır.
Miras dosyalarında sonucu çoğu zaman içerik değil, ilk aylarda kurulan usul iskeleti belirler. Buradaki değerlendirmeler geneldir; tereke yapısı, vasiyetnamenin şekli ve mirasçı sayısı tabloyu değiştirebileceğinden dosyanızın kendi verileriyle bir hukukçuya inceletilmesi yerinde olur.