Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirlerden rahatsız olan mirasçının önündeki en kritik tercih, hangi davayı açacağıdır. Tenkis mi isteyecek, muvazaa iddiasıyla tapu iptali ve tescil mi talep edecek, yoksa ikisini terditli olarak mı kuracaktır. Bu tercih hem ispat yükünü hem de tabi olunacak süreyi belirler; yanlış seçilen dava türü, hak esasen mevcut olsa bile sonuç alınmasını engeller.
Son Yerleşim Yeri Mahkemesi ve Kesin Yetki
Mirasçılar arasında terekeye ilişkin olarak açılan davalar ile miras sebebiyle istihkak ve terekenin paylaşımına ilişkin davalarda, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Mirasçıların nerede oturduğu ya da taşınmazın nerede bulunduğu bu kuralı değiştirmez. Kesin yetki mahkemece kendiliğinden gözetildiğinden, yanlış yerde açılan dava yetkisizlikle sonuçlanır ve yeniden başvuru için tanınan kısa süre kaçırılırsa dosya tümüyle kapanabilir.
Dava Türü Seçimi: Tenkis, Muvazaa ve Terditli Talep
Tenkis, saklı payı zedelenen mirasçının tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesini istemesidir; burada tasarrufun geçerliliği tartışılmaz, kapsamı sınırlandırılır. Mirasçıdan mal kaçırma amacıyla görünürde satış yapıldığı iddiası ise muvazaaya dayanır ve tapu iptali ile tescil talebiyle ileri sürülür; bu durumda saklı pay şartı aranmaz, terekedeki payı oranında talepte bulunulur. İkisi birbirinin alternatifi olduğundan, olgular kesin değilse talebin terditli kurulması pratik bir yöntemdir. Mirasçılık belgesi olmadan yürütülen dosyalarda ise sıfat tartışması baştan doğar.
Süre: Öğrenme ve Objektif Sınır
Tenkis davası hak düşürücü süreye tabidir. Türk Medeni Kanunu, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süre ile mirasın açılmasından ya da vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren işleyen on yıllık dış sınırı birlikte öngörür. Bu süreler zamanaşımı değil hak düşürücü nitelikte kabul edildiğinden, mahkemece kendiliğinden dikkate alınır. Muvazaa iddiasına dayalı tapu iptali talebi ise bu sürelere tabi değildir; iki dava türü arasındaki en somut fark burada ortaya çıkar.
Sulh Hukukta Görülen Tereke İşleri
- Terekenin tespiti ve defterinin tutulması
- Mirasın reddine ilişkin beyanların kayda geçirilmesi
- Tereke için koruma tedbirleri ve temsilci atanması
- Mirasçılık belgesi verilmesine ilişkin talepler
Dava Hazırlığında İzlenecek Sıra
- Mirasçılık belgesi alınır ve saklı pay oranları hesaplanır.
- Miras bırakanın son yerleşim yeri belgelenir.
- Sağlığında yaptığı tüm devirler tarih sırasıyla tapu ve banka kayıtlarından çıkarılır.
- Her devir için bedel ödenip ödenmediği ve ödeme gücü ayrı ayrı incelenir.
- Öğrenme tarihi somut bir belgeye bağlanarak süre değerlendirmesi yapılır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Terekenin yapısı, devirlerin biçimi ve öğrenme tarihinin ispatı sonucu değiştirebileceğinden, dava türü belirlenmeden önce hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.