Terekeye ilişkin uyuşmazlıklarda mirasçının en sık karşılaştığı sorun, vasiyetnamenin içeriğine değil, ne zamana kadar dava açılabileceğine ilişkindir. Türk Medeni Kanunu, saklı payı zedelenen mirasçıya tenkis talebi tanırken bu talebi kısa bir hak düşürücü süreye bağlar. Bu rehber, vasiyetname ve saklı pay dosyasında süre ve usul planının nasıl kurulacağını inceler.
Tenkiste İki Katmanlı Süre
Tenkis davasında süre iki katmanlıdır: mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği andan işlemeye başlayan kısa süre ile, öğrenmeden bağımsız olarak vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen uzun süre. Her iki süre de hak düşürücü niteliktedir; yani hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır ve karşı tarafın ileri sürmesine bağlı değildir. Bu nedenle dosyanın ilk gününde iki ayrı tarih satırı açılmalıdır.
Öğrenme Anını Belgelemek
Kısa sürenin başlangıcı olan öğrenme anı, uygulamada en çok çekişme yaratan noktadır. Aşağıdaki belgeler öğrenme anını gösterebilir:
- Sulh hukuk mahkemesinin vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin tutanağı ve mirasçılara yapılan tebligat
- Mirasçılık belgesi talebi ve buna ilişkin dosya tarihleri
- Tapu ve banka kayıtlarının ilk kez temin edildiği tarihler
- Mirasçılar arasındaki yazışmalar veya noter ihtarnameleri
Öğrenme anını gösteren belge yoksa, sürenin daha erken bir tarihte başladığı iddiasına karşı savunma zayıflar.
Vasiyetnamenin İptali ile Tenkisin Farkı
Vasiyetnamenin şekle aykırılığı, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı iddiası iptal davasının konusudur ve kendi süresine tabidir. Saklı payın zedelenmesi ise tasarrufun geçerli olduğu kabul edilerek yalnızca sınırlandırılmasını amaçlar. İki talebin hukuki dayanağı ve süresi farklı olduğundan, tek bir dilekçede birleştirilirken her talep için ayrı süre değerlendirmesi yapılmalıdır. Yanlış hukuki nitelendirme, süresi dolmamış bir talebin süresi dolmuş sayılmasına yol açabilir.
Denkleştirme ve Muvazaa Talepleriyle Kesişim
Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler söz konusuysa, dosyada tenkis yanında denkleştirme veya muris muvazaasına dayalı tapu iptali talepleri de gündeme gelebilir. Muvazaa iddiası kural olarak hak düşürücü süreye tabi olmadığından, tenkis süresi kaçırılmış dosyalarda alternatif yol olarak değerlendirilebilir. Ancak bu tercih, ispat yükünü ve toplanacak delilleri tümüyle değiştirir; banka hareketleri, tapu harcına esas bedel ile gerçek değer farkı ve tanık beyanları önceden planlanmalıdır.
Kapanış
Miras dosyalarında bir günlük gecikme, esasa hiç girilmeden ret sonucunu doğurabilir. Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tanıtmak içindir; tereke kapsamı, tasarrufun türü ve öğrenme tarihine ilişkin belgeler her dosyada farklı sonuç üretebileceğinden, vasiyetname ve tapu kayıtları incelenmeden takvim kesinleştirilmemelidir.