Bir vasiyetname ortaya çıktığında mirasçıların ilk refleksi çoğu zaman vasiyetin tümüyle geçersiz sayılmasını istemek olur. Oysa saklı pay tartışmasında sonucu belirleyen şey, hangi talebin hangi mahkemede, hangi sırayla ve hangi hukuki sebebe dayanarak ileri sürüldüğüdür. Yanlış nitelendirilmiş bir dava, esasa hiç girilmeden usulden sonuçsuz kalabilir.
Vasiyetnamenin açılması bir dava değildir
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunması ve ilgililere tebliğ edilmesi, tereke bakımından bir tespit işlemidir; vasiyetin içeriğinin geçerli olduğunu kesin biçimde karara bağlamaz. Uygulamada en sık görülen yanılgı, tebligatı alan mirasçının dosyanın kapandığını düşünmesidir. Oysa bu tebliğ, saklı payla ilgili hakların kullanılmasında zamanın işlemeye başladığı kritik andır. Tebliğ tarihini ve tebligat evrakının usulüne uygunluğunu ilk günden kayıt altına almak gerekir.
Tenkis ile iptal talebi birbirinin yerine geçmez
Vasiyetnamenin ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya şekil eksikliği nedeniyle iptali ile saklı payın zedelenmesi nedeniyle tenkisi, dayandıkları hukuki sebep ve doğurdukları sonuç bakımından farklıdır. Türk Medeni Kanunu bakımından iptal talebi vasiyetin varlığını hedef alırken, tenkis talebi vasiyeti ayakta tutar ve yalnızca saklı payı aşan kısmı geriye çeker. Dilekçede bu ayrım net kurulmazsa mahkeme talebi yorumlamak zorunda kalır; taleple bağlılık ilkesi nedeniyle istenmeyen bir sonuç doğabilir.
Saklı pay hesabı hangi verilerle kurulur
Tenkis tartışması matematiksel bir zemine oturur ve bu zemin dosyaya delil olarak taşınmadıkça iddia soyut kalır. Hesaplamada esas alınacak veriler şunlardır:
- Ölüm anındaki tereke mevcudu ve tereke borçları
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olabilecek kazandırmalar
- Denkleştirmeye tabi olup olmadığı tartışmalı devirler
- Taşınmazların ölüm tarihindeki değerine ilişkin bilirkişi incelemesi
- Mirasçılık belgesindeki pay oranları ve mirasçı sıfatındaki değişiklikler
Usule aykırı işlem dosyayı nerede kırar
Saklı pay dosyalarında esasa hiç geçilemeden kaybedilen davaların büyük kısmı üç noktada düğümlenir: yetkili mahkemenin mirasbırakanın son yerleşim yeri esasına göre belirlenmemesi, tüm mirasçıların davada taraf olarak yer almaması ve harca esas değerin talep kalemleriyle uyumsuz gösterilmesi. Elbirliği mülkiyetinin sürdüğü hâllerde bazı taleplerin tüm mirasçıların birlikte hareketini gerektirmesi de sık atlanan bir usul kuralıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde bu eksikliklerin bir bölümü verilecek kesin süre içinde giderilebilir; ancak kesin sürenin kaçırılması telafisi güç sonuç doğurur.
Dosya kurulurken izlenecek sıra
- Mirasçılık belgesi çıkarılır, mirasçı çevresi ve pay oranları sabitlenir.
- Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin dosya ve tebligat tarihleri temin edilir.
- Tapu, banka ve ticaret sicili kayıtlarından sağlararası devirler taranır.
- Talep, iptal ve tenkis bakımından ayrı ayrı ve kademeli biçimde yazılır.
- Muvazaa iddiası varsa ayrı hukuki sebep olarak kurgulanır ve delili ayrıştırılır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her tereke kendi belge düzenine göre değerlendirilmelidir. Kazandırmaların niteliği ve tebligat tarihleri sonucu doğrudan etkilediğinden, dosyanızın ayrıntılarını bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.