Terekeye ilişkin uyuşmazlıklarda tartışma çoğu zaman kanunun ne dediğinden değil, geçmişte olup bitenin nasıl ispat edileceğinden doğar. Mirasbırakanın iradesini yansıttığı ileri sürülen belge ile sağlığında yaptığı devirler bir arada değerlendirildiğinde, delil toplama sırası sonucu belirleyebilir. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu süreçte üç ana eksen öne çıkar.
Ehliyet İddiasının Belge Temeli
Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte ayırt etme gücünün bulunmadığı iddiası, tanık anlatımıyla desteklense bile tıbbi kayıtlar olmadan zayıf kalır. Bu nedenle hastane kayıtları, reçete geçmişi, kullanılan ilaçlara ilişkin bilgiler ve varsa daha önce açılmış vesayet dosyası araştırılmalıdır. Kayıtların vasiyet tarihine yakın döneme ait olması, iddianın ağırlığını doğrudan etkiler.
Şekil Şartlarının Kontrol Listesi
- El yazılı vasiyette metnin tamamının mirasbırakanın el yazısıyla olup olmadığı
- Düzenleme tarihinin ve imzanın bulunup bulunmadığı
- Resmi vasiyette görevli memur ve tanıkların katılımına ilişkin kayıtlar
- Tanıklar bakımından yasal engel bulunup bulunmadığı
- Belgenin saklandığı yer ve tereke kaydına giriş biçimi
Şekil eksikliği iddiası ileri sürülecekse, belgenin aslının incelenmesi talebi baştan dile getirilmelidir; yalnızca suret üzerinden yürütülen tartışma çoğu zaman sonuç vermez.
Sağlararası Devirler ve Mal Kaçırma İddiası
- Devre konu taşınmazın tapu kaydındaki işlem tarihi ve bedeli tespit edilir.
- Bildirilen bedelin gerçekten ödenip ödenmediği banka kayıtları üzerinden araştırılır.
- Devralan kişinin ödeme gücü ve mirasbırakanla ilişkisi değerlendirilir.
- Devirden sonra taşınmazın kimin kullanımında kaldığı incelenir.
- Aynı dönemde yapılan diğer işlemlerle birlikte bir örüntü oluşup oluşmadığı gösterilir.
Bu adımlar tek tek zayıf görünse de birlikte sunulduğunda iddia somutlaşır.
Tenkis ve İptal Taleplerini Ayırmak
Vasiyetnamenin iptali ile saklı payın korunmasına yönelik tenkis talebi farklı hukuki temellere dayanır ve farklı sonuç doğurur. Dilekçede bu talepler karıştırıldığında, güçlü olan iddia zayıf olanın gölgesinde kalabilir. Terekenin tespiti ve tereke tedbirleri de ayrı bir başlık olarak düşünülmelidir.
Zamanla Kaybolan Deliller
Banka kayıtlarının saklama süreleri, tanıkların hatırlama gücü ve taşınmazın el değiştirmesi zaman içinde ispat imkanını daraltır. Bu nedenle miras bırakanın ölümünü izleyen dönemde, dava açılmasa bile delil toplama çalışmasının başlatılması yerinde olur.
Bu yazı genel bir yol haritası sunar; mirasçılık sıfatı, saklı pay oranları ve tereke kapsamı her dosyada farklılaştığından, işlem yapmadan önce terekeye özgü bir hukuki inceleme yaptırmanız uygun olacaktır.