Miras uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan tablo, mirasçıların elindeki belgeleri doğru dosyaya sunamamasıdır. TMK vasiyetnamenin şekli, iptali ve saklı pay korumasını düzenlerken, HMK bu taleplerin hangi usulle görüleceğini belirler. Aynı olay için açılabilecek birden çok dava türü bulunduğundan, sıralamayı baştan kurmak zaman ve harç açısından belirleyicidir.
Önce Vasiyetnamenin Açılması
Vasiyetname ele geçtiğinde yapılması gereken ilk iş, onu sulh hukuk mahkemesine teslim ederek açılmasını ve ilgililere bildirilmesini sağlamaktır. Bu aşama esasa ilişkin bir yargılama değildir; vasiyetnamenin geçerli olup olmadığı burada karara bağlanmaz. Buna rağmen tebliğ tarihleri sonraki itiraz sürelerinin başlangıcını etkilediği için kayıt altına alınmalıdır.
İptal, Tenkis ve Denkleştirme Ayrımı
- İptal: vasiyetnamenin şekil şartına aykırılığı, ehliyetsizlik, yanılma, aldatma veya hukuka aykırı içerik iddialarına dayanır.
- Tenkis: vasiyetname geçerli olsa dahi saklı payı zedeleyen tasarrufun oranında indirilmesini amaçlar.
- Denkleştirme: miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların paylaşımda hesaba katılmasına ilişkindir.
Bu üç talep farklı vakıalara dayandığı için, aynı dilekçede hepsini gerekçesiz biçimde sıralamak dosyayı zayıflatır.
Ehliyet İddiasının İspatı
Ehliyetsizlik iddiası uygulamada en çok tartışılan başlıktır ve tanık beyanıyla yetinilmez. Hastane kayıtları, reçete ve ilaç geçmişi, varsa vesayet dosyası, yaşlı bakım kuruluşu kayıtları ve düzenleme tarihine yakın dönemdeki resmî işlemler bir arada değerlendirilir. Vasiyetnamenin resmî ya da el yazılı olması, hangi delillerin öne çıkacağını da değiştirir.
Terekenin Tespiti ve Koruma Önlemleri
Paylaşım tartışması sürerken terekedeki malların elden çıkarılması ciddi bir risktir. Bu nedenle terekenin tespiti ve gerektiğinde koruma önlemleri, esas davadan önce gündeme getirilebilir. Tapu ve araç sicil kayıtları, banka hesap dökümleri, kiracı ödemeleri ve şirket payları tek bir envanterde toplanmalıdır. Mirasın reddi düşünülüyorsa, bunun süreye bağlı olduğu ve tereke işlemlerine karışmanın sonucu etkileyebileceği unutulmamalıdır.
Hangi Mahkeme, Hangi Talep
Vasiyetnamenin açılması ve mirasçılık belgesi gibi işlemler ile iptal ve tenkis davaları aynı mahkemede görülmez. Yanlış mahkemeye açılan dava görevsizlikle sonuçlanır ve bu süre zarfında karşı taraf lehine fiilî durumlar oluşabilir. Ayrıca yetki bakımından miras bırakanın son yerleşim yeri belirleyici olduğundan, bu bilgi başlangıçta doğrulanmalıdır.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme sağlar; vasiyetnamenin türü, mirasçıların sıfatı ve tereke yapısı stratejiyi değiştirir. Süreye bağlı talepler bulunduğundan, dosyanızı erken aşamada bir hukukçuyla değerlendirmeniz yararlı olur.