Saklı payı zedelenen mirasçının açacağı davanın adını yanlış koyması, uygulamada en sık karşılaşılan ve en pahalıya mal olan hatalardan biridir. Aynı olay için tenkis, muris muvazaası veya denkleştirme talepleri gündeme gelebilir; her birinin şartları, süresi ve sonucu farklıdır. TMK ve HMK ekseninde bu ayrımı ele alalım.
Üç Yolun Farkı
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırma gerçekte bir bağış olduğu hâlde satış gibi gösterilmişse, tartışma muvazaa eksenine kayar ve işlemin baştan geçersizliği ileri sürülür. Kazandırma gerçek bir işlem olmakla birlikte saklı payı aşıyorsa, konu tenkistir ve amaç işlemi tümüyle ortadan kaldırmak değil, aşan kısmı indirmektir. Mirasçıya yapılan ve mirastan mahsup edilmesi gereken kazandırmalarda ise denkleştirme gündeme gelir. Bu üçü aynı dilekçede terditli biçimde ileri sürülebilir; ancak hangi talebin asıl, hangisinin yedek olduğunun bilinçli seçilmesi gerekir.
Hesabın Dayanağını Kurmak
- Mirasbırakanın ölüm tarihindeki tereke unsurlarının dökümü
- Sağlığında yapılan devirlerin tapu ve trafik tescil kayıtları
- Devir tarihlerindeki gerçek değeri gösteren veriler
- Banka hesap hareketleri ve kiralık kasa kayıtları
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa açılış tutanakları
Terekenin kapsamını göstermeden yapılan saklı pay hesabı havada kalır. Bu nedenle çoğu dosyada önce tespit niteliğinde adımlar atılması, ardından asıl talebin somutlaştırılması daha sağlıklı ilerler.
Görev ve Yetki: Karıştırılan Nokta
Terekenin tespiti, defter tutulması ve mirasçılık belgesine ilişkin işlemler ile bu kapsamdaki koruma tedbirleri sulh hukuk mahkemesinin alanına girer. Tenkis, muvazaa ve tapu iptali gibi çekişmeli talepler ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Miras davalarında yetki bakımından mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi ön plandadır. Talebin sulh hukuka yazılması dosyayı hızlandırmaz; görevsizlik kararı verilene kadar geçen süre, hak düşürücü süreler bakımından risk yaratır.
Süre Savunmasına Hazırlık
Tenkis talebi kanunda öngörülen hak düşürücü sürelere tabidir ve bu sürelerin başlangıcı öğrenme anına bağlanır. Karşı taraf hemen hemen her dosyada bu savunmayı ileri sürer. Bu nedenle davacının, saklı payının zedelendiğini ne zaman öğrendiğini gösteren belgeyi baştan hazırlaması gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Terekenin yapısı ve yapılan devirlerin niteliği sonucu değiştirebileceğinden, dava türü seçimini dosyanızı gören bir hukukçuyla birlikte yapmanız uygun olur.