Vasiyetnameyle ilgili uyuşmazlıklarda çoğu hak kaybı, iddianın zayıflığından değil sürenin ne zaman işlemeye başladığının yanlış hesaplanmasından doğar. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu dosyalarda süre, delil ve merci üç ayrı başlık gibi görünse de tek bir takvim üzerinde birleşir.
Sürenin Başlangıcını Belirleyen Anlar
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere okunması, tebliğ edilmesi ve mirasçıların vasiyetnameden fiilen haberdar olması farklı anlardır. İptal veya tenkis talebinde bulunacak kişi için kritik olan, kendisine yapılan bildirimin tarihidir. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına vasiyetnamenin açılma tutanağı, tebliğ evrakı ve varsa okunma tutanağı konulmalı; her mirasçı için ayrı tarih satırı açılmalıdır.
İddiaya Göre Değişen Delil Seti
Ehliyetsizlik iddiası
Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihteki ayırt etme gücü tartışılıyorsa, o tarihe yakın hastane kayıtları, reçeteler, epikriz raporları ve varsa vasi atanmasına ilişkin dosya toplanmalıdır. Sonraki yıllara ait sağlık kayıtları tek başına düzenleme anındaki durumu göstermez.
Şekle aykırılık iddiası
El yazılı vasiyetnamede tarih, yer ve imzanın bizzat vasiyetçi eliyle yazılıp yazılmadığı; resmi vasiyetnamede tanıkların ve memurun katılımı incelenir. Burada delil, çoğunlukla belgenin kendisi ve karşılaştırmaya elverişli yazı örnekleridir.
Saklı payın ihlali iddiası
Tenkis talebinde terekenin tespiti gerekir: tapu kayıtları, banka hesap dökümleri, ölüme yakın dönemdeki devirler ve karşılıksız kazandırmalar birlikte listelenmelidir.
Yanlış Mercie Başvuru ve Süre İlişkisi
Vasiyetnamenin açılması ile iptal veya tenkis davası birbirinden ayrı işlerdir. Açılma işlemini yürüten sulh hukuk mahkemesine iptal talebi yöneltilmesi ya da mirasçılık belgesi talebiyle iptal iddiasının karıştırılması, dosyanın görevsizlikle sonuçlanmasına ve bu süre içinde hak düşürücü sürenin dolmasına yol açabilir. Talep kalemleri dilekçede ayrı ayrı numaralanmalı, her biri için görevli mahkeme ayrı değerlendirilmelidir.
Takvim Kurma Sırası
- Ölüm tarihi, vasiyetnamenin açılma tarihi ve tebliğ tarihi tabloya yazılır.
- Her mirasçı için öğrenme tarihi ayrı satırda gösterilir.
- İddia türü belirlenir; iptal, tenkis ve mirasın reddi için ayrı süre takibi kurulur.
- Delil toplama işleri, en kısa süreye göre geriye doğru planlanır.
Yukarıdakiler genel bilgi niteliğindedir. Terekenin yapısı, vasiyetnamenin türü ve mirasçıların öğrenme anları dosyadan dosyaya değiştiğinden, dava açmadan önce süre hesabının bir hukukçuyla birlikte doğrulanması yerinde olur.