Çek ve senet uyuşmazlıklarında ispat, kambiyo senetlerinin kendine özgü katı kurallarıyla şekillenir. TTK, TBK ve 6102 çerçevesinde, senedin geçerliliği kadar taraflar arasındaki delil sözleşmesinin de sonuca etkisi büyüktür. Bu rehber, ispat ve usul planını konu alır.
Kambiyo Senedinin Sağladığı İspat Kolaylığı
Usulüne uygun düzenlenmiş bir çek veya bono, alacaklıya güçlü bir ispat ve takip imkânı verir. Ancak senedin zorunlu unsurlarındaki bir eksiklik, belgeyi kambiyo vasfından çıkarabilir ve sağladığı avantajı ortadan kaldırır. Bu yüzden ilk incelenecek nokta senedin şeklî geçerliliğidir.
- Senedin zorunlu unsurlarının tam olup olmadığı
- Düzenleme ve vade tarihlerinin tutarlılığı
- Ciro zincirinin kopuksuz izlenebilirliği
Delil Sözleşmesi ve Yazılılık
Taraflar, aralarındaki ilişkinin nasıl ispatlanacağını sözleşmeyle belirleyebilir. Böyle bir delil sözleşmesi varsa, ödeme veya temel borç iddiasının yalnızca yazılı belgeyle ispatı gerekebilir; tanıkla ispat sınırlanabilir. Bu nedenle ödemelerin makbuz veya banka kaydıyla belgelenmesi kritik önem taşır.
Süre ve Usul
- Çekin ibraz ve senedin vade tarihleri doğru saptanır.
- Kambiyo takibine karşı borca/imzaya itiraz süresi izlenir.
- İtiraz, yetkili icra hukuk mahkemesinde ileri sürülür.
- Ödeme iddiası, delil sözleşmesine uygun belgeyle desteklenir.
Delil Eksikliğinin Sonucu
Elden yapılan ödemelerin belgelenmemesi, senedin hâlâ ödenmemiş sayılmasına yol açabilir. Yazılı iz bırakmayan taraf, güçlü bir maddi savunmayı dahi ispatlayamaz duruma düşer.
Değerlendirme
Kambiyo uyuşmazlıklarında sonuç, senedin şekli ile ödemelerin belgelenmesine dayanır. İtiraz sürelerinin ve delil kurallarının doğru yönetilmesi belirleyicidir. Senedinizin niteliği ve aradaki delil sözleşmesi dosyaya göre değişeceğinden, bir hukuk profesyoneline danışmanız yararlı olacaktır.