Ticari bir sözleşmeden doğan alacak ve tazminat taleplerinde, dava açmadan önce çoğu kez dava şartı olarak arabuluculuk aşamasının tamamlanması gerekir. Bu rehber, TTK ve 6102 sayılı Kanun kapsamındaki ticari işlerde bu ön koşulun nasıl kurulduğunu ve yetkili mahkemenin nasıl belirlendiğini ele alır.
Uyuşmazlık Ticari İş midir
İlk belirlenmesi gereken, sözleşmenin her iki taraf yönünden de ticari nitelikte olup olmadığıdır. Tarafların tacir sıfatı, işletmenin faaliyet konusu ve sözleşmenin TTK'daki mutlak ticari iş sayılan hallere girip girmediği birlikte değerlendirilir. Bu nitelik, hem görevli mahkemeyi (asliye ticaret) hem de arabuluculuk zorunluluğunu doğrudan etkiler.
Arabuluculuk Başvurusunun Doğru Kurulması
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde, davadan önce arabulucuya başvurulmuş olması aranır. Başvurunun kapsamı dava dilekçesindeki taleple örtüşmelidir; arabuluculukta gündeme getirilmeyen bir kalem sonradan aynı davada ileri sürülürse dava şartı yokluğu tartışması doğabilir.
- Son tutanağın anlaşma veya anlaşmama olarak net şekilde düzenlenmesi
- Talep kalemlerinin tutanakta tek tek yer alması
- Karşı tarafın toplantıya katılmaması halinde bunun tutanağa işlenmesi
Yetki ve Sözleşmesel Yetki Şartları
Ticari uyuşmazlıklarda taraflar, tacir olmaları nedeniyle yetkili mahkemeyi sözleşmeyle kararlaştırabilir. Böyle bir yetki şartı varsa, önce onun geçerliliği ve kapsamı incelenir. Yetki şartı yoksa genel yetki kuralları ile sözleşmenin ifa yeri gibi özel yetki noktaları birlikte değerlendirilir.
Zamanaşımı ve Delil Hazırlığı
Ticari alacaklarda zamanaşımı süresi sözleşmenin türüne göre değişir; bu nedenle alacağın hukuki niteliği baştan doğru tespit edilmelidir. Ticari defterler, faturalar, teyit yazıları ve elektronik yazışmalar, ispat bakımından tacirler arasındaki ilişkide özel bir ağırlık taşır. Defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığı, lehe veya aleyhe delil olma niteliğini değiştirebilir.
Kısa Değerlendirme
Ticari sözleşme uyuşmazlıklarında sonuç, çoğu zaman esasa girmeden önce arabuluculuk ve yetki gibi usuli eşiklerde belirlenir. Somut sözleşmenin metni ve tarafların sıfatı tabloyu değiştirebileceğinden, dava yolu seçilmeden önce dosyanın bir avukatla değerlendirilmesi yerinde olur.