Satın alınan bir ürünün gizli veya açık bir kusur taşıması halinde, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) tüketiciye seçimlik haklar tanır. Mesafeli satışlarda ayrıca Mesafeli Satış Yönetmeliği'nin 14 günlük cayma hakkı devreye girer. Bu iki mekanizmayı birbirinden ayırmak önemlidir.
Ayıplı Mal Karşısında Dört Seçimlik Hak
- Sözleşmeden dönerek ödenen bedelin iadesini istemek
- Ayıp oranında bedelde indirim talep etmek
- Malın ücretsiz onarılmasını istemek
- Ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini talep etmek
Bu haklardan hangisinin kullanılacağını kural olarak tüketici seçer; satıcı, seçilen hakkı orantısız değilse yerine getirmekle yükümlüdür.
Cayma Hakkı ile Ayıp Farkı
Mesafeli satışta tüketici, teslimden itibaren 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabilir. Bu, ürünün ayıplı olmasından bağımsız bir haktır. Ayıplı mal hükümleri ise, üründe kusur bulunması halinde çok daha uzun bir zamanaşımı süresi boyunca kullanılabilir.
Ayıp İhbarı: Ne Zaman, Nasıl?
Tüketici işlemlerinde, açık ayıplarda dahi malın belirli süre içinde muayenesi ve ihbarı beklentisi vardır; ancak tüketici lehine yorum ilkesi gözetilir. Gizli ayıplarda kusur ortaya çıktığında satıcıya bildirim yapılması, delil güvenliği açısından önemlidir. İhbar yazılı ve tarihli yapıldığında ispat kolaylaşır.
Başvuru Mercii ve Tutar Sınırı
Tüketici uyuşmazlıklarında, belirli parasal sınırların altındaki talepler için tüketici hakem heyetine, üzerindeki talepler için tüketici mahkemesine başvurulur. Bu ayrım her yıl güncellenen sınırlara göre değiştiğinden, başvuru öncesinde güncel eşik teyit edilmelidir.
Ürünün türü, satış biçimi ve kusurun niteliği hangi hakkın ve mercinin uygun olduğunu belirler. Fatura, kutu ve yazışmaları saklamak, olası bir uyuşmazlıkta konumunuzu güçlendirir.