Ayıplı mal uyuşmazlıklarında tüketicilerin en çok tökezlediği nokta, sık duyulan on dört gün ifadesinin nereye ait olduğudur. Bu süre, ayıplı mal başvurusunun değil, mesafeli sözleşmelerde cayma hakkının süresidir. İkisi karıştırıldığında talep hem yanlış zeminde kurulur hem yanlış mercie götürülür. Aşağıda TKHK ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği çerçevesinde doğru ayrım ve merci analizi yapılmaktadır.
On dört gün hangi hakka ait?
- Cayma hakkı: mesafeli satışlarda, mal teslim alındıktan sonra kanunda öngörülen on dört günlük süre içinde gerekçe göstermeden kullanılır.
- Ayıplı mal: malın sözleşmeye aykırı, kusurlu veya vaat edilen niteliği taşımaması hâlinde gündeme gelir ve kullanımı on dört güne bağlı değildir.
- Ticari satışlar: tacirler arasındaki satımlarda TTK'nın öngördüğü kısa muayene ve ihbar süreleri işler; bu külfet tüketici işlemlerinde aynı şekilde uygulanmaz.
Ayıplı malda seçimlik haklar
Tüketici; sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim, ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi haklarından birini seçebilir. Seçim tüketiciye aittir; satıcının "önce onarım yapalım" yönlendirmesi bu hakkı ortadan kaldırmaz. Onarım seçilirse, malın makul süre içinde ve tüketiciye ek külfet yüklemeden teslim edilmesi gerekir. Bu sürenin aşılması, tüketiciye diğer seçimlik haklara yönelme imkânı tanır.
Zamanaşımı ve gizlenen ayıp
Ayıplı mal taleplerinde kanunda öngörülen zamanaşımı süresi, malın teslim tarihinden itibaren işler; konut ve tatil amaçlı taşınmazlar için daha uzun bir süre öngörülmüştür. Ayıp, satıcının ağır kusuru ya da hilesiyle gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. Bu istisna, özellikle ikinci el araç ve elektronik cihaz uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini değiştirir; bu nedenle satıcının ayıbı bildiği veya bilmesi gerektiğine ilişkin yazışmalar özenle toplanmalıdır.
Merci: hakem heyeti mi, tüketici mahkemesi mi?
- Uyuşmazlığın değeri her yıl güncellenen parasal sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu, dava şartı niteliğindedir.
- Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda doğrudan tüketici mahkemesinde dava açılır.
- Tüketicinin davacı olduğu hâllerde, tüketicinin kendi yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir; sözleşmedeki aksi yöndeki yetki kayıtları tüketici aleyhine sonuç doğurmaz.
- Hakem heyeti kararına karşı, tebliğinden itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde tüketici mahkemesine itiraz edilir.
Başvuru dosyasında bulunması gerekenler
Fatura veya satış belgesi, teslim tarihini gösteren kayıt, arıza/servis formları, satıcı ve üretici ile yapılan yazışmalar, garanti belgesi ve varsa bağımsız teknik inceleme raporu. Servis formlarındaki tarihlerin kesintisiz bir zincir oluşturması, malın makul sürede onarılmadığı iddiasını tek başına destekleyebilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Malın türü, satışın yapıldığı kanal ve garanti şartları sonucu etkileyebileceğinden, belgelerinizle birlikte bir hukukçuya danışmanız uygun olacaktır.