Satın alınan ürünün beklenen nitelikleri taşımaması hâlinde tüketicinin elinde birden fazla seçenek vardır; ancak bu seçeneklerin tamamı belirli bir süreye bağlıdır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, ayıplı mal karşısında tüketiciye seçimlik haklar tanırken bu hakların kullanımını da zamanaşımı ile sınırlar. Sürenin ne zaman başladığı, iade talebinin sonucunu belirleyen asıl teknik meseledir.
Dört Seçimlik Hak ve Aralarındaki Fark
Tüketici, malın ayıplı olduğunun anlaşılması hâlinde sözleşmeden dönerek ödediği bedelin iadesini isteyebilir, bedelden ayıp oranında indirim talep edebilir, malın ücretsiz onarılmasını isteyebilir ya da ayıpsız misliyle değiştirilmesini talep edebilir. Bu haklardan hangisinin kullanılacağını kural olarak tüketici seçer. Ancak seçilen hakkın satıcı bakımından orantısız güçlük doğurması hâlinde talep, diğer seçeneklere yönelebilir. Onarım veya değişim talebinde bulunulmuş olması, makul sürede sonuç alınamazsa dönme hakkını ortadan kaldırmaz.
Zamanaşımı Ne Zaman Başlar
Kanunda öngörülen genel zamanaşımı süresi, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıldır. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıl olarak uygulanır. Kritik nokta şudur: süre satın alma değil, teslim tarihinden işlemeye başlar. Ayrıca ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse, satıcı zamanaşımı savunmasından yararlanamaz. Bu istisna, özellikle sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda dosyanın tek dayanağı olabilir.
Mesafeli Satışta İade ile Ayıp İadesini Karıştırmamak
İnternet üzerinden yapılan alışverişlerde Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği kapsamında tanınan cayma hakkı, malın ayıplı olmasından bağımsızdır. Cayma hakkı gerekçe göstermeden kullanılabilir ama kısa bir süreye tabidir ve bazı ürün grupları bu haktan istisna tutulmuştur. Ayıp iddiası ise cayma süresi geçtikten sonra da ileri sürülebilir. Tüketicinin talebini hangi hukuki temele dayandırdığını açıkça yazması, satıcının süre savunmasını baştan etkisiz kılar.
Başvuru Sırası ve Delil Dosyası
- Ayıbı fark ettiğiniz anda satıcıya yazılı olarak bildirin ve bildirimin tarihini saklayın
- Ürünün mevcut hâlini tarih bilgisi görünecek şekilde görüntüleyin
- Fatura, sipariş özeti, kargo teslim kaydı ve garanti belgesini bir arada tutun
- Servis giriş ve çıkış fişlerini, yapılan işlem açıklamalarıyla birlikte isteyin
- Talebinizi hangi seçimlik hakka dayandırdığınızı dilekçede açıkça belirtin
Hangi Mercie Gidilecek
Uyuşmazlığın parasal değerine göre tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurulur. Bu parasal sınırlar her yıl güncellendiği için, başvurudan hemen önce yürürlükteki tutarın teyit edilmesi gerekir. Yanlış mercie yapılan başvuruda geçen zaman, zamanaşımı bakımından her zaman korunmaz. Hakem heyeti kararlarına karşı ise ayrı ve kısa bir itiraz süresi işler.
Burada anlatılanlar genel bilgilendirme niteliğindedir. Ürünün türü, teslim tarihi ve satıcının yazışmalardaki beyanları sonucu değiştirebilir; iade talebiniz reddedildiğinde vakit kaybetmeden bir hukukçuya danışmanız yerinde olur.