Ayıplı mal uyuşmazlıklarında süreç çoğu zaman tüketici hakem heyeti kararıyla bitmez; taraflardan biri karara itiraz ettiğinde dosya tüketici mahkemesine taşınır. Bu geçiş noktası, TKHK ve Mesafeli Satış Yönetmeliği uygulamasında en çok hata yapılan yerdir. Bu rehber, itirazın merci ve süre boyutunu, usule aykırı işlem riskini merkeze alarak ele alır.
Hakem Heyeti mi, Tüketici Mahkemesi mi?
Uyuşmazlığın parasal değeri, başvurunun hangi kapıdan yapılacağını belirler. Belirlenen sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu sınırın üzerindeki talepler doğrudan tüketici mahkemesinde ileri sürülür. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerlendirildiğinden, başvuru yapılacak tarihte yürürlükte olan tutarın kontrol edilmesi gerekir. Zorunlu olduğu hâlde hakem heyetine gidilmeden açılan dava, dava şartı yokluğundan reddedilebilir.
Karara İtirazın Süresi ve Yeri
Tüketici hakem heyeti kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, tüketicinin yerleşim yerindeki veya heyetin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine yapılır. Tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir; bu nedenle itiraz dilekçesi, tek ve son savunma metni gibi hazırlanmalıdır. Kararın icrası itiraz edilmiş olmasıyla kendiliğinden durmaz; tedbir talebinin ayrıca ileri sürülmesi gerekir.
Ayıp İddiasını Belgelendirmek
- Teslim tarihini gösteren fatura, irsaliye veya kargo kaydı
- Ayıbın fark edildiği anı gösteren yazışma, fotoğraf veya video kaydı
- Yetkili servise başvuru formu ve servis fişi
- Satıcıya yapılan bildirimin tarihini gösteren e-posta veya ihtarname
- Ürünün kullanım kılavuzuna aykırı kullanılmadığını destekleyen kayıtlar
Seçimlik Hakların Doğru Kullanılması
Ayıplı malda tüketicinin sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim şeklinde seçimlik hakları bulunur. Başvuru dilekçesinde bu haklardan hangisinin kullanıldığı açıkça yazılmalıdır; belirsiz talepler heyette veya mahkemede yeniden şekillendirilmek zorunda kalır. Onarım talebi kullanıldıktan sonra malın makul sürede teslim edilmemesi ya da aynı arızanın tekrarlanması hâlinde diğer hakların gündeme gelebileceği ayrıca belirtilmelidir.
Zamanaşımı ve Gizlenen Ayıp
Ayıplı maldan doğan taleplerde kanunda öngörülen zamanaşımı süresi teslim tarihinden itibaren işler. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla ya da hileyle gizlemiş olması hâlinde ise zamanaşımı süresinden yararlanılamaz. Bu istisnanın ileri sürülebilmesi için gizlemenin somut olarak gösterilmesi gerekir; üretim hatasının satıcı tarafından biliniyor olması, geri çağırma duyurusu ya da benzer şikâyetlere ilişkin kayıtlar bu noktada işlevseldir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlı olup, ürünün niteliği ve satış kanalı sonucu değiştirebilir. Özellikle itiraz süresi kısa olduğundan, karar tebliğ edildiğinde beklemeden hukuki değerlendirme yapılması yerinde olur.