Sınır dışı etme kararına karşı açılacak davanın süresi, idari yargıdaki genel süreden çok daha kısadır. YUKK, bu karara karşı başvuruyu tebliğden itibaren birkaç gün içine sıkıştırır ve mahkemenin de kısa sürede karar vermesini öngörür. Bu rehber, kararın tebliğinden itibaren yapılması gerekenleri, idari gözetimle sınır dışı kararının nasıl ayrıştırılacağını ve 5901 sayılı kanun kapsamındaki vatandaşlık ret kararlarının neden farklı bir takvime tabi olduğunu ele alır.
İki Ayrı Karar, İki Ayrı Başvuru
Uygulamada en sık yapılan hata, sınır dışı etme kararı ile idari gözetim kararının tek bir başvuruyla ele alınmaya çalışılmasıdır. Sınır dışı etme kararının denetimi idare mahkemesine aittir ve kısa bir dava süresine bağlıdır. İdari gözetim kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulur ve bu başvuru gözetim devam ettiği sürece tekrarlanabilir. Yanlış merciye yapılan başvuru, süre işlemeye devam ederken dosyayı yerinde saydırır.
Kararın Tebliğinden Sonraki Kontrol Listesi
- Tebliğ tarihinin ve tebliğ şeklinin tutanaktan doğrulanması
- Kararın dayandığı sebebin metinden tespit edilmesi
- Kişinin uluslararası koruma başvurusu olup olmadığının kontrolü
- Aile birliği, sağlık durumu ve Türkiye'deki bağlarına ilişkin belgelerin derlenmesi
- Dava dilekçesinin, yürütmenin durdurulması talebini içerecek şekilde hazırlanması
Otomatik Durdurma Etkisinin Sınırları
Kural olarak dava açma süresi içinde ve dava sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Ancak kanun, belirli gruplar bakımından bu koruyucu etkiye istisna getirmiştir. Bu nedenle kararın hangi sebebe dayandırıldığı, sadece esas savunmayı değil, kişinin fiilen ülkede kalıp kalamayacağını da belirler. İstisna kapsamına giren bir sebep gösterilmişse, dilekçedeki yürütmenin durdurulması talebi ayrıntılı gerekçelendirilmeli ve telafisi güç zarar iddiası somut verilerle desteklenmelidir.
Savunmanın Dayanakları
- Kararın gerekçesinin soyut kalması ve somut olguya dayanmaması
- Kişinin aile yaşamına orantısız müdahale oluşturması
- Geri gönderme yasağı kapsamına giren bir risk bulunması
- Sağlık durumunun yolculuğa ya da gönderilecek ülkedeki koşullara elverişli olmaması
- Karara dayanak yapılan işlemin usulüne uygun biçimde tebliğ edilmemiş olması
Vatandaşlık Başvurusunun Reddi Neden Farklı
5901 sayılı kanun kapsamındaki başvuruların reddine ilişkin işlemler, sınır dışı kararlarının özel ve kısa süresine tabi değildir; bunlar idari yargıdaki genel dava açma süresi içinde dava konusu edilir. Bu dosyalarda esas tartışma çoğunlukla takdir yetkisinin sınırları üzerinde yürür: idarenin takdir yetkisi bulunsa da bu yetkinin keyfî kullanılamayacağı, gerekçenin denetlenebilir olması gerektiği ileri sürülür. Başvurunun reddine dayanak yapılan eksik belge iddiası varsa, belgenin süresinde sunulduğunu gösteren kayıtlar dosyanın merkezine yerleştirilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Bu alanda süreler çok kısa ve sonuçları ağır olduğundan, kararın tebliğ edildiği gün hukuki destek alınması güçlü biçimde tavsiye edilir.