Türk vatandaşlığına istisnai yoldan kabul başvurusu reddedildiğinde ya da işlem uzun süre sonuçlandırılmadığında, izlenecek yol idari yargıdır. Ancak burada iki soru dosyanın kaderini belirler: hangi idare mahkemesine gidilecek ve süre hangi tarihten itibaren sayılacak? 5901 sayılı Kanun ve YUKK maddi çerçeveyi çizerken, usul kuralları İYUK'ta yer alır.
Reddin Türü Dava Stratejisini Belirler
Başvuru; yatırım şartının sağlanmadığı gerekçesiyle, güvenlik değerlendirmesi nedeniyle ya da belgelerin eksikliği sebebiyle reddedilmiş olabilir. Belge eksikliğine dayanan bir ret, tamamlanabilir nitelikte olduğu için çoğu zaman yeni başvuruyla aşılır. Buna karşılık takdir yetkisine dayanan bir ret işlemine karşı açılacak davada, işlemin sebep ve amaç unsurları ile eşit işlem ilkesi üzerinden gerekçe kurulması gerekir. Gerekçenin ret yazısında hiç yer almaması da başlı başına bir hukuka aykırılık iddiasıdır.
İdari Yargıda Yetki: Dosya Nerede Açılacak
Vatandaşlık ve yabancılar mevzuatına ilişkin işlemler merkezî idare tarafından tesis edildiğinden, yetkili idare mahkemesinin tespitinde işlemi yapan idarenin bulunduğu yer belirleyicidir. Yabancının Türkiye'de ikamet ettiği yer mahkemesinin yetkili olduğu varsayımıyla açılan davalar yetki yönünden reddedilebilir ve dosya, yetkili mahkemeye gönderilir. Bu gönderme süre kaybı yaratır; özellikle yürütmenin durdurulması talebi bakımından kritik haftalar kaybedilir.
Süre Hesabında Tebliğ Tarihi
- İdari işlemlere karşı dava açma süresi, kural olarak yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar ve idare mahkemelerinde altmış gündür.
- Elektronik sistem üzerinden yapılan bildirimlerde, sisteme düşme tarihi ile fiilen görülme tarihi arasındaki fark dosyada belgelenmelidir.
- Dava açma süresi içinde idareye başvurularak işlemin kaldırılması istenirse süre durur; idarenin cevabı veya cevap verilmemesi hâlinde kalan süre yeniden işler.
- Zımni ret hâllerinde sürenin başlangıcı, başvuruya kanunda öngörülen süre içinde cevap verilmemiş olmasına bağlanır.
Yürütmenin Durdurulması Talebi Nasıl Kurulur
Bu talep dava dilekçesiyle birlikte ileri sürülmeli ve iki unsuru birlikte taşımalıdır: işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde telafisi güç zararların doğacağı. Vatandaşlık dosyalarında ikinci unsur çoğu zaman ikamet izninin sona ermesi, aile bütünlüğünün bozulması veya yatırımın hukuki dayanağını kaybetmesi üzerinden somutlaştırılır. Soyut ifadelerle kurulan talepler genellikle sonuç vermez.
Sık Karşılaşılan Merci Hataları
Uygulamada en sık görülen hata, idari işleme karşı adli yargıda dava açılması ya da idarenin cevabının beklenmesi sırasında altmış günlük sürenin tükenmesidir. İdareye yapılan her yazışma sürenin durduğu anlamına gelmez; yalnızca kanunda öngörülen nitelikteki başvuru bu sonucu doğurur. Bu nedenle yazışmaların tarihleri ve içerikleri tek bir çizelgede tutulmalıdır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar. Başvurunun dayandığı yatırım türü ve ret gerekçesi izlenecek yolu değiştirebileceğinden, dava açılmadan önce dosyanın bir hukukçuyla incelenmesi gerekir.