5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun m.4, "yükümlü" olarak tanımlanan kişi ve kuruluşlara şüpheli işlem bildirimi (ŞİB) yapma zorunluluğu getirmiştir.
Kimler Yükümlüdür?
- Bankalar, BDDK denetimine tabi kuruluşlar
- Sigorta, emeklilik şirketleri
- Sermaye piyasası kurumları
- Kripto varlık hizmet sağlayıcıları (7518 sk. ile)
- Posta idaresi ve PTT
- Kıymetli maden, taş, ziynet eşyası alım-satımı yapanlar
- Tarihi eser, sanat eseri, antika alım-satımı yapanlar
- Noterler, serbest muhasebeci mali müşavirler, yeminli mali müşavirler
- Avukatlar (sınırlı kapsamda — gayrimenkul ve sermaye işlemleri ile sınırlı)
Şüpheli İşlem Tanımı
"İşleme konu malvarlığının yasadışı yollardan elde edildiğine veya yasadışı amaçlarla kullanıldığına dair herhangi bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir hususun bulunması hâli."
Yaygın Şüpheli İşlem Senaryoları
- Müşterinin gelir profili ile uyumsuz tutarlı işlemler
- Fonların hızla farklı hesaplara aktarılması (layering)
- Kimlik tespitinden kaçınma
- Yüksek tutarlı nakit yatırımları
- Şüpheli ülkelere transferler
- Hesabın kısa süreli kapatılıp açılması
- Birden çok hesap arasında "structuring" (eşik altında bölme)
ŞİB Yapma Süresi ve Yöntemi
Şüpheyi tespitinden itibaren 10 iş günü içinde, gecikmesinde sakınca olan hâllerde derhal MASAK'a bildirilir. Bildirim, MASAK Online sistemi üzerinden yapılır.
Müşteriye Bilgi Vermeme Yükümlülüğü (Tipping-off)
Yükümlü, ŞİB yaptığını veya MASAK'tan bilgi geldiğini müşteriye veya üçüncü kişilere kesinlikle açıklayamaz. Aksi halde 5549 m.14 kapsamında suç oluşturur.
İdari Yaptırımlar (5549 m.13)
- Eksik / hatalı bildirim: 30.000 TL'den 500.000 TL'ye kadar idari para cezası
- ŞİB yapmama: yükümlü gerçek kişi için 100.000 TL'ye kadar, tüzel kişi için 500.000 TL'ye kadar
- Tipping-off: cezai yaptırım (1-3 yıl hapis)
MASAK İncelemesi Sonrası
- MASAK, ŞİB'i analiz eder
- Şüphe doğrulanırsa cumhuriyet savcılığına dosya gönderir
- Savcılık, gerekirse sulh ceza hakimliğinden tedbir kararı alır
- Dosya, kara para aklama (TCK m.282) veya öncül suç kapsamında değerlendirilir
İlgili AYM Kararları
AYM, MASAK kapsamındaki uzayan tedbirlerin mülkiyet hakkı ve makul sürede yargılanma ilkelerini ihlâl ettiğini birden fazla bireysel başvuruda tespit etmiştir.
MASAK uyumu büyük şirketler için yıllık denetim ve sürekli risk yönetimi gerektirir. Detaylı bilgi: MASAK Blokesi (5549 Sayılı Kanun). Finans hukuku ve uyum (compliance) avukatı desteği önerilir.