Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E.2024/5506 K.2025/5793

Mahkemece, bozmaya uyularak verilen karar davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikler yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı; Kahramanmaraş ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 1 03... parsel sayılı taşınmazın 40 dönümünü muris babası ... 'dan satın alıp yıllardır tahıl ekmek suretiyle zilyetliğinde bulundurduğunu, taşınmaza 1968 yılından bu yana babadan oğula zilyet olduklarını, ancak taşınmazın kadastro çalışmaları sonucunda davalı ... adına tescil edildiğini, öte yandan 12.01.1968 tarihli, 36... sıra numaralı tapu kayıtları kapsamında kalan taşınmazlarının bir kısmının da daha önce 2008 yılında açtığı davada eksik talep edildiğinden alınamadığını ileri sürerek tapu iptali ve tescile karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili; hukuki dayanaktan yoksun olduğunu belirtip davanın reddini savunmuştur.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemece; dava konusu taşınmazın mülkiyetini zilyetlikle kazanma koşullarının davacı yararına gerçekleşmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Mahkeme kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay (Kapatılan) 16. Hukuk Dairesinin 10.03.2021 tarihli ve 2019/493 Esas, 2021/2286 Karar sayılı kararı ile; öncelikle davacının dayandığı tapu kaydının tesisinden itibaren tüm tedavülleriyle getirtilmesi, keşifte yöntemince zemine uygulanması, dava konusu taşınmazın tapu kaydının kapsamında kalmadığının anlaşılması halinde davacı lehine zilyetlikle taşınmaz mülkiyetini edinme koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması, sonucuna göre bir karar verilmesi için karar bozulmuş; bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde Mahkemenin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla

; taşınmaz mülkiyetini zilyetlikle edinme koşullarının davacı yararına oluştuğu gerekçesiyle davanın kabulü ile 37 92... (eski 1 03... ) parsel sayılı taşınmazın 21.07.2022 tarihli fen bilirkişisi raporunda (A) harfiyle gösterilen 896, 65... , (B) harfiyle gösterilen 9797, 40... , (C) harfiyle gösterilen 13425, 57... ve (D) harfiyle gösterilen 1701, 82... yüz ölçümlü bölümlerinin Hazine adına olan tapusunun iptali ile davacı adına tesciline karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı ... vekili temyiz dilekçesi ile; eksik araştırma ve inceleme neticesinde usul ve yasalara aykırı karar verildiğini, bilirkişi raporunun hüküm kurmaya yeterli olmadığını, yapılan keşifte dinlenen mahalli bilirkişi ve tanık beyanlarının da aidiyet konusunda hüküm kurmaya yeterli olmadığını, Yargıtay bozma kararı doğrultusunda gerekli araştırma ve incelemenin yapılmadığını, eksikliklerin giderilmediğini belirtip kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dava, kadastro öncesi hukuki nedene dayalı tapu iptali ve tescil isteğine ilişkindir.

Kadastro sonucu, Kahramanmaraş ili, ... ilçesi, ... Mahallesi çalışma alanında bulunan 1 03... (yeni 37 92... ) parsel sayılı 8.842.978,94 metrekare yüz ölçümündeki taşınmaz, Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerden olduğu belirtilerek ham toprak ve taşlık vasfıyla davalı ... adına tespit ve tescil edilmiştir. Davacı ..., tapu kaydı, irsen intikal, satın alma ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliğine dayanarak taşınmazın bir bölümünün tapu kaydının iptali ile kendi adına tescili istemiyle dava açmıştır. Mahkemece, bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde davanın kabulüne karar verilmiş; hüküm, davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Hemen belirtilmelidir ki; Mahkemenin Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. "Usulü kazanılmış hak" olarak tanımlayacağımız bu müessese, mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararındaki esas çerçevesinde işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir (09.05.19 60... /9 sayılı Yargıtay İçtihatları Birleştirme Kararı).

Ne var ki, Mahkemece bozmaya uyulmasına rağmen bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğini, hükme yeterli araştırma ve inceleme yapıldığını söyleyebilme imkanı bulunmamaktadır.

Şöyle ki; davacı dava dilekçesinde tapu kaydına ve zilyetliğe dayandığı halde, davacının dayandığı 12.01.1968 tarihli, 36... sıra numaralı tapu kayıtları keşifte yöntemince zemine uygulanmadan sonuca gidilmiştir. Öte yandan, 21.07.2022 tarihli fen bilirkişisi raporunda krokide (D) harfi ile gösterilip Mahkemece kabul kapsamına alınan 1701, 82... yüz ölçümündeki taşınmaz bölümünün dava dışı 1 24... parsel içerisinde kaldığı, Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Web Sitesi üzerinden yapılan parsel sorgusunda 1 24... parsel sayılı taşınmazın 1294169, 49... yüz ölçümlü mera parseli olduğu görülmektedir. Ne var ki Mahkemece, yöntemince mera araştırması yapılmamıştır.

Bilindiği üzere; mera, bir veya birden fazla köy veya kasaba halkının bağımsız olarak veya birlikte kullanmak üzere yetkili makam tarafından tahsis edilmiş olan veya böyle bir tahsis bulunmamasına karşın kadimden beri (öncesi belli olmayan bir zamandan beri) ilgili köy veya kasabalar tarafından mera olarak kullanılagelen ve hak sahiplerinin mevcut intifa hakları dışında üzerinde fiili ve hukuki tasarruflarda bulunamadıkları arazi parçasıdır. Bir yerin mera sayılabilmesi için bu amaçla bir köy veya kasabaya tahsis edilmesi, tahsis bulunmadığı takdirde kadimden beri o yerin mera olarak kullanılagelmiş olması gerekir. Bir yere hukuken mera vasfını verebilmek için bu iki unsurdan birinin bulunması zorunludur. (Cin, H.:Türk Hukukunda Mera Yaylak ve Kışlaklar, 2. Bası, Ankara 1980, s. 37 vd.)

Mera olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri mera olarak kullanılagelen yerler alınıp satılamaz, üzerine bina yapılamaz, ağaç dikilerek koru, bağ ve bahçe tesis edilemez. Meraların sınırlarının daraltılıp genişletilmesi ve zamanaşımı ile özel mülkiyete geçirilmesi mümkün değildir. Meraların vasfı değiştirilemez ve ziraat arazisi hâline getirilemez. Tahsisli veya kadim mera olgusunun belirlenmesi usul ve şekil yönünden birbirinden farklıdır. Zira tahsisli ve kadim meraların oluşumu itibariyle farklılıkları vardır. Tahsisli meralar, yetkili merciler tarafından kamunun yararlanmasına ayrılmak suretiyle ve tahsis yoluyla oluştuğu hâlde kadim meralar, başlangıcı bilinmeyen bir zamandan beri geleneksel olarak o yer halkının yararlanması suretiyle kamu malı niteliğini kazanırlar.

Bir yerin yetkili bir merci tarafından mera olarak tahsis edilmesi, evveliyatı itibariyle o yerin mutlak surette mera olarak kabulüne yeterli olmadığı gibi zilyetlikle iktisap iddiasının dinlenmesine de engel değildir.

Ne var ki, yetkili merci tarafından bir yerin mera olarak tahsisinin yapılmış olması durumunda gerçek kişinin o yerdeki zilyetliği sona ereceğinden mera olarak tahsisin yapıldığı tarih itibariyle kazandırıcı zamanaşımı yoluyla mülk edinme koşullarının saptanması gerekir.

Taşınmazın tahsis yoluyla değil de kadim mera olduğunun anlaşılması hâlinde ise hiçbir şekilde kazandırıcı zamanaşımı yoluyla iktisabı mümkün değildir (Hukuk Genel Kurulunun 30.10.1991 tarihli ve 1991/8-427 E., 1991/544 K.. 10.05.2006 tarihli ve 2006/8-240 E., 2006/292 K.. 14.11.2012 tarihli ve 2012/7-485 E., 2012/788 K.. 19.11.2014 tarihli ve 2013/8-1321 E., 2014/939 K. sayılı kararları)

Hal böyle olunca, doğru sonuca varılabilmesi için öncelikle, çekişmeli taşınmaza komşu taşınmazların tapu kayıtları ve kadastro tutanak örneklerinin tüm tedavülleriyle birlikte getirildikten sonra, uzman fen bilirkişinin katılımıyla mahallinde yeniden keşif yapılmalı, davacı tarafın tutunduğu ve tescil ilamıyla oluşan tapu kayıtlarının haritaları ile kadastro paftasının ölçeği eşitlenip birbiriyle çakıştırılmak suretiyle tapu kayıtlarının kapsamları tespit edilmeli, dava konusu taşınmazın kuzey, güney ve batı hududunda bulunan taşınmazların kadastro tespitlerinin ne zaman kesinleştiği belirlenmeli,

fen bilirkişisine uygulanan tapu kayıtlarının kapsadıkları alanları gösterir ve keşfi takibe imkan verir krokili rapor düzenlettirilmeli, çekişmeli taşınmazların tapu kayıtlarının kapsamında kalıp kalmadıkları kesin olarak belirlenmeli, tapu kayıtları kapsamında kalmadıkları saptanır ise komşu taşınmazın mera parseli olması nedeniyle yöntemince kadim veya tahsisli mera araştırması yapılarak çekişmeli taşınmazların meranın devamı niteliğinde olup olmadığı tespit edilmeli, taşınmazın öncesinin mera olduğunun anlaşılması halinde meralar üzerinde sürdürülen zilyetliğin hukukça bir değer taşımayacağı gözetilmeli,

yapılan uygulama sonunda kadim mera olmadığı, meradan açılmadığının anlaşılması halinde davacı taraf yararına TMK’nın 713/1. ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 14. maddesinde öngörülen edinme koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği belirlenmeli, bundan sonra tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.

Mahkemece belirtilen hususlar gözetilmeksizin, yazılı şekilde karar verilmesi isabetsiz olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının değinilen yönlerden kabulü ile hükmün 6100 sayılı Kanun'un geçici 3. maddesi yollamasıyla 1086 sayılı HUMK'un 428. maddesi uyarınca BOZULMASINA,

Temyiz eden davalı ... harçtan muaf bulunduğundan bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,

Dosyanın Elbistan 3. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine,